وجود دارد از بقاياى شهر دير العاقول بشمارند « 1 » . * * * همانيه يكى ديگر از محلهاى آباد و شناخته شدهء تسوى نهروان ميانه شهر يا شهركى بوده در فاصله دو فرسخى جنوب دير العاقول كه بر ساحل راست دجله گسترده بوده و در عربى به نام « همانيه » خوانده شده است . اين شهر يا شهرك هم از آباديهاى پيش از اسلام اين منطقه شناخته مىشده است . در زمان ياقوت اين‌جا به صورت روستاى بزرگى شهرمانند درآمده بود . او گويد : همانيه روستاى بزرگى است شهرمانند بين بغداد و نعمانيه در وسط بيابان ( برّيّه ) و در نزديكى آن چيزى از آثار عمران و آبادى ديده نمىشود و آن در كنارهء دجله است . و گروهى از دبيران سرشناس از آنجايند و نسبت بدان همانى و گاه همنى بدون الف است « 2 » . ياقوت همچنين در ذيل همينيا گويد همينيا همان همانيا است كه در اول اين باب ذكر كردم ، ميان مدائن و نعمانيه بود و نخستين كسى كه آن را ساخت بهمن پسر اسفنديار پادشاه ايرانيان بود « 3 » . از اين وصف معلوم مىشود كه اين محل را در آن زمانها هم بسيار قديمى مىدانسته‌اند ، و گويى كه نام آن‌هم از هماى دختر بهمن اسفنديار گرفته شده بوده كه در داستانها و افسانه‌هاى ايرانى نام و آوازه‌اى داشته است . به نام اين بهمن در اين منطقه آباديهاى چندى ناميده شده از آن جمله استان شادبهمن و رود بهمن اردشير است كه وصف آنها در همين كتاب خواهد آمد . مطلبى كه بايد در اينجا بدان اشاره شود اين است كه اين همانيه بدان‌گونه كه مورخان و جغرافىنويسان قديم از آن ياد كرده‌اند شهركى بوده است در ساحل غربى رود دجله ، ولى امروز خرابه‌هاى آن را كه برحسب اتفاق همان نام قديم خود را حفظ كرده و به تلهاى همينيه خوانده مىشود در ساحل شرقى رود دجله و در جنوب « العزيزيه » نشان مىدهند . اين تغيير جهت نتيجه تغييرها و

--> ( 1 ) . دكتر احمد سوسه ، رى سامرا ، ج 2 ، ص 420 . ( 2 ) . معجم البلدان ، در همانيه ، 4 / 980 . ( 3 ) . معجم البلدان ، در همينيا ، 4 / 992 .