محمد مهدى ملايرى
305
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
هشتصد كر جو و سيصد و پنجاه هزار درهم نقد « 1 » ، و در سياههء قدامه يكهزار و هفتصد كر گندم و يكهزار و هشتصد كر جو و سيصد و پنجاه هزار درهم نقد است « 2 » . * * * تسوى نهروان ميانه اين تسو آبادترين مناطقى بوده كه در مسير نهروان قرار داشته . و در حدود چهل كيلومتر بر دو طرف آن گسترده بوده است ، از جنوب مناره عبرتا كه ذكر آن گذشت شروع مىشده و تا شهر « دير العاقول » كه شهر اصلى اين تسو بوده است ادامه مىيافته . مركز مهمى كه براى تقسيم آب نهروان بنا شده بود و به نام « شادروان پايين » خوانده مىشد در همين تسو بود . اين مركز از آن جهت شادروان پايين ناميده شده تا از شادروان ديگرى كه به نام شادروان بالا خوانده مىشده و پيش از اين بدان اشاره شد باز شناخته شود . هنوز هم چنان كه ارباب اطلاع نوشتهاند آثار اين مركز يا شادروان پايين در كيلومتر 5 / 176 مجراى نهروان پيداست ، مردم محل آنجا را به نام « القناطر » مىخوانند . در اين تسو غير از دير العاقول شهر مهم ديگرى هم وجود داشته كه در عربى به نام « اسكاف بنى الجنيد » خوانده مىشده و آثار آن در جنوب « قناطر » ديده مىشود . اين مركز تقسيم آب يا شادروان پايين از آنرو مهمترين مركزى از اين نوع در امتداد نهروان شمرده شده كه در اينجا سد عظيمى ساخته شده بود كه از جلوى آن نهرهاى بزرگى از اين رود جدا مىشدند ، نهرهايى كه اراضى واقع در دو طرف رود را آبيارى مىكردهاند . اينچنين سدهايى كه در طول مجراى اصلى نهروان براى تقسيم آب آن ساخته مىشده ، همواره از مراكز عمران و آبادى آن منطقه به شمار مىرفته و به همينجهت در جوار آنها هميشه شهرهاى آباد و پرجمعيت و بهترين روستاها و كشتزارهاى منطقه نهروان به وجود مىآمده و آثار آنها هم در همينجاها پيدا است ، و اينجا از مهمترين آن مراكز بوده است .
--> ( 1 ) . المسالك و الممالك ، ص 13 . ( 2 ) . نبذ من كتاب الخراج ، المسالك . . . ص 239 .