محمد مهدى ملايرى
306
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
اين شادروان عبارت بوده از يك سد درون آبى كه از آجر و تركيبى از ساروج و ماسه به تمام عرض مجراى نهروان ساخته شده و گذرگاهى هم براى عبور قايقهاى نهرپيما در آن تعبيه شده بود . هنوز هم آثار نهرهايى كه از دو طرف نهروان از جلوى اين سد جدا مىشدهاند به صورت تلهاى مرتفعى نموداراند ، آثارى كه دلالت بر عظمت كارهايى مىكنند كه در كندن آن نهرها و خاكبردارى از آنها انجام شده است . در اينجا آثار سدهاى تنظيمكنندهاى هم كه در دهانهء اين نهرها براى تنظيم آب آنها ساخته شده بود به چشم مىخورد ، و از مجموع اين آثار بازمانده مىتوان دريافت كه آن بناها در هنگام آبادى چه اثر ژرف و گستردهاى در عمران تمام آن منطقه داشتهاند . اين سد درون آبى چنان كه اهل اطلاع از آثار آن دريافتهاند از حيث نقشهء بنا همانند همان سدى بوده است كه در دنبالههاى قاطول كسروى ساخته شده بود ، با اين تفاوت كه در اينجا يك گذرگاه قايق هم در جانب راست آن ، و دو ديوارهء ضخيم هم در دو طرف آن براى حفاظت از آن ساخته شده بود . به فاصلهء كمى در جنوب نهرهايى كه براى آبيارى به فواصل مختلفى از ساحل چپ نهروان جدا شده و امروز در عربى به نام « انهر الزهراوات » خوانده مىشود ، ويرانههاى يك شهر قديمى بر ساحل چپ نهروان ديده مىشود كه از آثار آن چنين پيداست كه آنجا قريهء بزرگى بوده كه در آن جسرى هم بر روى نهروان كه عرض آن در اينجا در حدود يكصد متر بوده است وجود داشته . اين تپههاى خاكى كه نمودار چنين آثارى است نام خاصى ندارند . اين احتمال را هم دادهاند كه اينها خرابههاى روستاى « برزاطيه » باشد . كه ابن سرابيون محل آن را در ساحل نهروان ، جنوب عبرتا و بين عبرتا و شادروان پايين ( قناطر ) ذكر كرده . و محل شادروان پايين يا قناطر را هفت كيلومتر پايينتر از اين تلها نشان دادهاند « 1 » . مسعودى نيز نام اين ده را برده و آن را برزاطيا ناميده و در تعيين محل آن با ابن سرابيون همداستان است . گويد : « نهروان از سرزمين بعقوبا مىگذرد و شهر
--> ( 1 ) . رى سامرا ، ج 2 ، ص 406 .