محمد مهدى ملايرى
299
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
دويست هزار درهم نوشته شده است . * نكتهء ديگرى هم كه باز گفتنى مىنمايد اين است كه در فهرست اسماء الاماكن و الامم همين نسخه المسالك و الممالك تصحيح دوگوى ، در كلمهء البوازيج به كلمه خنياسابور هم ارجاع داده شده . نام خنياسابور در فهرستى هم كه ابن خردادبه از كورههاى موصل ( كور الموصل ) آورده ذكر شده ولى در آنجا ذكرى از بوازيج يا اشارهاى به آن نيست . ابن خردادبه در اين فهرست از تكريت و شهر الحضر و طيرهان و سن و حديثه و چند جاى ديگر و از آن جمله از باجرمى هم نام برده و خنياسابور و دقوقا و خانيجار را هم از توابع آن شمرده و خراج موصل را هم چهار ميليون درهم نوشته است « 1 » . * و اما اين جايى كه خنياسابور خوانده شده به نقل طبرى در اخبار شاپور ذو الاكتاف يعنى شاپور دوم ، كه تا كنون در اين كتاب از كارهاى عمرانى و نظامى او در سورستان مطالبى گفته شده و در آينده نيز گفته خواهد شد ، از ساختههاى شاپور دوم بوده است . طبرى از كارهاى او در سرزمين سواد يكى بناى شهرى را نوشته كه آن را به نام بزرگ شاپور خوانده و آن را با انبار يكى دانسته ، « 2 » و گويد : « در خوزستان هم شهرى ساخت به نام ايران خرّهسابور و در باجرمى هم دستور داد تا شهرى بسازند و آن را خنّىسابور ناميد و آنجا را به كورهاى ( - استانى ) تبديل كرد ( - و كوّر كورة ) و در خراسان هم شهرى ساخت و آن را نيسابور خواند » « 3 » . بلاذرى در فتوح البلدان نام همين بوازيج را به صورت بوازيج الملك آورده و آن در ذكر فتوحات هاشم بن عتبه است با اين بيان : و فتح هاشم بن عتبه جميع
--> ( 1 ) . المسالك ، ص 94 ( 2 ) . طبرى 1 / 839 و 840 ظاهرا در اينجا در نسخهء خطى كه مستند تصحيح و چاپ تاريخ طبرى بوده بين بزرگ شاپور با فيروزشاپو كه نام انبار بوده و در جلد اول همين كتاب به تفصيل از آن سخن رفت التباسى روى داده بوده ، چون طبرى در جاى ديگر از تاريخ خود ( بخش 3 ، ص 12 ) از اين بزرگشاپور كه نام ديگرش عكبرا بوده . وصف آن در استان شادهرمز گذشت به درستى و در جاى خود نام برده است . ( 3 ) . طبرى 1 / 840