محمد مهدى ملايرى

284

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

ديده مىشود كه آن نيز درخور توجه است . و آن كتابى است كه ابن نديم « 1 » آن را به نام « كتاب رستقباد » ضمن مؤلفات ابو عبيده معمر بن المثنى « 2 » ذكر كرده و چون در عنوان كتاب چيزى كه دلالت بر محتواى آن كند ذكر نشده بنابراين به همانگونه كه مىتوان احتمال داد كه اين كتاب هم درباره وصف شورش ابن جارود يا در وصف همين جنگ با ابن الاشعث بوده ، زيرا واقعه ابن الاشعث و درگيريهاى حجاج با او نيز يكى از حوادث مهم قرن اول اسلامى به شمار مىرفته ، مىتوان اين احتمال را هم داد كه اين كتاب نه درباره وقايع بلكه درباره خود شهر و وصف آن يعنى همين تسوى رستقباد در استان شادقباد بوده كه خود محلى بسيار آباد و درخور وصف به شمار مىرفته . * * * تسوى رستقباد شهر يا قصبه‌اى بوده در كنار رود تامرا ( - ديالى ) . نام اين تسو در ابن خردادبه و قدامه و ياقوت آمده و به احتمال زياد محلى هم كه طبرى در حوادث سال 132 هجرى در شرح جنگهاى قحطبه سردار معروف ابو مسلم خراسانى و ابن هبيره از سرداران مروان بن محمد آخرين خليفه اموى به نام رستقباد ياد كرده همين‌جا بوده . در سال 132 ابو عون يكى از سرداران قحطبه پس از شكست دادن عثمان بن سفيان ، كه در مقدمه لشكر عبد الله بن مروان پسر آخرين خليفه اموى مىجنگيد ، شهرزور را تصرف كرد و مروان خليفه اموى ناچار شد به موصل عقب‌نشينى كند و در آنجا تا كناره زاب بزرگ براى دفاع به سنگربندى و كندن خندق پرداخت . خود قطحبه كه در كرمانشاه بود به جنگ

--> ( 1 ) . الفهرست ، ص 54 . ( 2 ) . ابو عبيده معمر بن المثنى از موالى قبيلهء تيم و يكى از علماى معروف قرن دوم هجرى است كه كتابهاى بسيارى در موضوعهاى مختلف و به خصوص در انساب و رويدادهاى تاريخى نوشته و مخصوصا به نوشتن كتابهايى در مثالب و طعن بر انساب بزرگان عرب معروف بوده . و به همين‌سبب پس از مرگش كسى به تشييع جنازه او نرفت . در سال 114 هجرى زاده شد و در سال 210 هجرى بدرود زندگى گفت . ابن نديم در روايتى جد او را يهودى و از اهل باجروان نوشته ولى گويد كه من به خط علّان شعوبى خواندم كه او ايرانى الاصل و از مردم فارس بوده ( الفهرست ، ص 53 ) .