به حصار نشسته بود ، گسيل داشت . و در محل همين عسكر مكرم از قديم قريه‌اى بود كه مكرم آن را نوسازى كرد و پيوسته بر آن مىافزود تا شهرى شد و آن را عسكر مكرم ناميد . » ياقوت پس از بيان اين مطالب ، دو تن از اهل علم و معرفت را كه به اين محل منسوب بوده و به عسكرى معروف شده‌اند مىشناساند كه يكى از آنها ابو هلال عسكرى صاحب كتاب الصناعتين است « 1 » و ديگرى ابو احمد عسكرى است كه او را حكيم لغوى خوانده كه در تاريخ ادبيات عربى و فارسى هردو از مآخذ معتبر به شمار مىرود . به گفته مستوفى شهر ايرانى كه در محل عسكر مكرم قرار داشته و به ويرانى آن اشاره شد در دوران باستان برج شاپور خوانده مىشده ، و جايى هم كه قبلا عسكر مكرم خوانده مىشده در روزگار او به نام لشگر معروف بوده « 2 » . و اين هم درخور ذكر است كه اين دستوا كه در نوشته ياقوت و به نقل از حمزه اصفهانى و همچنين در طبرى « 3 » از نواحى اهواز شمرده شده ، بجز محلّى است كه در مآخذ ديگر به شكل دشتبى آمده و نام سرزمين پهناورى بوده ميان همدان و رى كه به دو بخش همدانى و رازى تقسيم مىشده . « 4 » ، و لوسترانج كه از بزرگترين قريهء آن به نام يزدآباد ياد كرده و محلّ دار الضرب امويها را هم در همان‌جا نشانى داده گويد : گرچه امروز اثرى از آن نمانده ولى حدس مىزنند كه محل آن را بايد در جنوب قزوين جستجو كرد « 5 » .

--> ( 1 ) . ياقوت ، معجم البلدان 3 / 676 ابو هلال عسكرى يكى از دانشمندان عربىنويس ايرانى تبار است كه نام و تبارش را ياقوت بدين‌گونه نوشته است : « حسن بن عبد الله بن سهل بن سعيد بن يحيى بن مهران . » ( 2 ) . به نقل لوسترانج از او در بلدان الخلافة الشرقية ، ص 272 . ( 3 ) . طبرى 2 / 1062 : « فسار الحجاج فى جيشه حتى نزل روستقباد و هى من دستوى من كور الاهواز فعسكر بها و اقبل ابن الّا شعث فنزل تستر و بينهما نهر . . . » ( 4 ) . قدامه ، المسالك . . . ص 261 قدامه گويد : غزوات مسلمانان در اوايل اسلام در برابر ديلميان دشتبى و ابهر بود . ابهر دژى بود كه مىگفتند آن را يكى از پادشاهان ساسانى در برابر ديلميان ساخته بود . دژ ديگر در برابر آنان قزوين بود كه فارسى آن را كشوين نوشته و به عربى الحدّ المرموق معنى كرده يعنى مرز نگاهبانى شده و گويد كه در دورهء ايرانيان همواره پادگانى از اسواران در آنجا بود . ( 5 ) . بلدان الخلافة الشرقيه ، ص 255 .