در كاوشهاى باستانشناسى كه به وسيله دكتر هرتسفلد آلمانى در سالهاى 1930 - 1931 در سامرا به عمل آمده در گورهاى آنجا نوعى سفالهاى رنگى به دست آمده كه آنها را از نوع همان سفالهايى دانسته‌اند كه ايرانيها پيش از عصور تاريخى مىساخته‌اند . و از آن چنين استنباط كرده‌اند كه منطقه‌اى كه شهر سامرا در آن ساخته شده از زمان بسيار قديم مسكون بوده و تمدن آن به دوره‌هاى بسيار دور مىرسيده « 1 » . كرخ فيروز در سامرّا در سالهايى كه معتصم خليفهء عباسى از بغداد به سامرا نقل مكان كرد و در آنجا به ساختمان پرداخت اشناس ترك سركردهء سپاهيان ترك او ، كه به سبب ناهنجارى رفتار آنها خليفه ناچار به ترك بغداد شده بود ، در بنايى از بناهاى قديم آنجا كه به كرخ فيروز معروف بود ساكن گرديد . ياقوت آن را كرخ سامرّا خوانده ولى گفته كه آن همان كرخ فيروز است « 2 » . اين كرخ فيروز به نام فيروز پسر بلاش پسر قباد پادشاه ساسانى خوانده مىشده و به قول ياقوت قديمىتر از سامرا بوده و هنگامى كه سامرا ساخته شده اين كرخ هم بدان متصل گرديده « 3 » . و از اين‌كه پس از ويرانى همه بناهايى كه در زمان معتصم و جانشينانش در سامرا ساخته شده بود اين كرخ همچنان پابرجا مانده بود معلوم مىشود كه آن را بنيانى استوارتر از ساختمانهاى نوبنياد آنجا بوده است . ياقوت پس از ذكر كارهاى عمرانى كه به وسيله معتصم و جانشينانش در سامرا صورت گرفته بود ، و پس از وصف كاخهاى متعددى كه به وسيلهء متوكل در آنجا ساخته شده و پولهاى هنگفتى كه در هريك به مصرف رسيده بود ، كه جمع آن بالغ بر دويست و نود و چهار ميليون درهم مىشده ، و پس از بيان اين‌كه بعد از قتل متوكل ، معتضد آنجا را به كلى ترك كرد و به بغداد بازگشت و آنجا هم به سرعت روى به ويرانى نهاد گويد : « و از همه بناهاى آنجا جز دو بنا برجا نماند يكى بنايى بود كه به عقيده شيعه

--> ( 1 ) . رى سامرا ، ج 1 ، ص 54 . ( 2 ) . ياقوت ، سامرا ، ج 3 ، ص 17 ( 3 ) . ياقوت ، كرخ سامرا ، ج 4 ، ص 256