سرداب امام قائم در آن بوده ، و ديگرى همين كرخ بود » « 1 » . و از آنچه در ذيل كرخ سامرا ذكر كرده برمىآيد كه اين كرخ تا زمان ياقوت هم همچنان پابرجا بوده . عبارت ياقوت چنين است : « كرخ سامرا ، و كان يقال كرخ فيروز منسوب الى فيروز بن بلاش بن قباد الملك ، و هو اقدم من سامرّا فلمّا به نيت سامرّا اتصل بها و هو الى الآن باق عامر و خربت سامرّا . . . » يعنى كرخ سامرّا كه آن را كرخ فيروز مىگفتند منسوب به فيروز پسر بلاش پسر شاه قباد بود ، و آن قديمىتر از سامرّا بود و هنگامى كه سامرّا ساخته شد آن‌هم بدان متصل شد . و اين كرخ تا امروز هم همچنان باقى مانده و آباد است ولى سامرّا ويران شده است . دژ قادسيه پيش از اين‌كه درباره دژ قادسيه سخنى گفته شود اين توضيح بايد اضافه گردد كه اين قادسيه غير از قادسيه‌اى است . كه به سبب جنگ ايرانيان و عربها در آنجا شهرت يافته ، آن يكى را قادسيه كوفه خوانده‌اند و در مرزهاى غربى سورستان يا سواد بوده و اين يكى در شرق دجله و در حدود سامرا بوده . نام قادسيه عربى نيست و قديمتر از دوران عربى است . اين دژى هم كه از آن سخن مىرود به دوران قديم بازمىگردد هرچند بعضى به غلط آن را به دوران معتصم خليفه عباسى بازمىگردانند . در هرحال اين قادسيه پس از ايجاد نهروان اهميت يافت . و در دوران اسلامى هم در زمان هارون الرشيد خليفه عباسى كه در آنجا كاخى ساخت بر اهميتش افزود و در زمان معتصم پسرش كه پيش از آنكه پايتختش را به سرمن‌راى منتقل سازد چند ماهى در اين‌جا اقامت گزيد بيش از پيش گسترش يافت . ولى امروز مهمترين اثرى كه از همه آنچه بر اين محل گذشته باقى مانده است آثارى است كه از همين دژ قادسيه قديم برجاى مانده است . از آثارى كه از باروى اين دژ بر جاى مانده چنين دريافته‌اند كه آن بارويى بوده است هشت ضلعى كه طول هريك از اضلاع آن از خارج 620 متر بوده و از خارج 17 پايه نيم دايره‌اى به قطر تقريبى 7 / 4 متر آنها را تقويت مىكرده و

--> ( 1 ) . ياقوت ، ج 3 ، ص 19 .