نزديكى موصل كه معمولا آن را حديثة الموصل مىگفته‌اند و به قول ياقوت نام اصلى آن نوكرد بوده كه به حديثه ترجمه شده « 1 » . يا نام بين النهرين كه براى عراق به كار مىرود كه آن‌هم ترجمهء عربى از نام فارسى آن يعنى ميان رودان « 2 » است و نام يونانى رومى آن يعنى Mesopotamia هم برگردان همين نام فارسى بوده كه خود آن در اين‌جا كاربردى ندارد . بجز ترجمه كه يكى از راه‌هاى عربى گردانيدن نامهاى فارسى بوده ، راه ديگر آن تعريب بوده بدين‌گونه كه همان نام‌هاى فارسى را به شكل عربى درآورند مانند ساباط كه شكل عربى شدهء يكى از شهرهاى هشت‌گانهء مدائن يعنى بلاش آباد « 3 » بوده ، و بهرسير كه آن‌هم شكل عربى شدهء نام يكى ديگر از همان شهرها يعنى به اردشير بوده « 4 » . در اين مورد اين مطلب هم گفتنى است كه گاه در نام‌هاى عربى شده تعريب و تحريفهاى مكرر اتفاق افتاده ، و آنها را از اصل فارسى خود دور تر گردانيده ، و بازشناختن آنها را دشوارتر ساخته است ، و چون در طى مطالب اين كتاب با اين‌گونه كلمات برخورد مكرر خواهد بود در اين‌جا از ذكر نمونه‌اى براى آنها خوددارى مىشود . * * * روش برخى از مؤلفان تاريخ و جغرافياى عربى نكتهء ديگرى كه در اين مورد گفتنى است و توجه به آن براى پرهيز از لغزش در تحقيق ضرورى مىنمايد ، گرايش برخى از مؤلفان تاريخ و جغرافياى عربى است به اين كه نام

--> ( 1 ) . معجم البلدان ، ج 2 / ص 222 ، در حديثة الموصل . ( 2 ) . هرتسفلد ، ص 307 . ( 3 ) . معجم البلدان ، ج 3 ، ص 3 ، در ساباط . ( 4 ) . معجم البلدان ، ج 1 / ص 768 - ياقوت به نقل از حمزهء اصفهانى كه آن را بهترين شهر اردشير معنى كرده گويد : اين شهر كه در غرب دجله است تنها شهرى است از مداين كسرى كه تا امروز در برابر ايوان كسرى كه در شرق دجله است باقى مانده من آنجا را بارها ديده‌ام ، نزديك آن‌جا از سوى جنوب رود زريران است و از سوى غرب رود صرصر .