المحاضره تنوحى هم از آن ذكرى رفته « 1 » ، و ثعالبى هم از آن مطالبى نقل كرده « 2 » و دوگوى هم در مقدمهء خود بر كتاب المسالك و الممالك در يكى دو جا به منقولاتى از آن اشاره كرده است . « 3 » نخستين كتابى كه به عنوان جمهرة النسب يا جمهرة الانساب در عربى شهرت يافته كتابى بوده است منسوب به هشام بن محمد السائب الكلبى درگذشته در سال 204 يا 206 هجرى . پيش از وى ابو اليقظان نسّابه درگذشته در سال 190 هجرى هم نوشته‌هائى در نسب چند قبيلهء عربى داشته كه يكى از آنها را ابن نديم به نام النسب الكبير خوانده و جز اين نام نشانى از آن نمانده ، و پس از ابن الكلبى هم كتابهاى چندى در همين زمينهء انساب عرب تأليف شده مانند كتاب مدائنى درگذشته در سال 215 هجرى به نام كتاب اشراف عبد القيس و كتاب مصعب بن عبد الله زبيرى درگذشته در سال 233 هجرى به نام جمهرة انساب قريش و معروف‌تر از همه كتاب جمهرة انساب العرب تأليف ابن حزم اندلسى درگذشته در سال 456 هجرى است كه در اين زمينه از مراجع قابل اعتماد شمرده مىشود « 4 » . همهء اين كتابها دربارهء انساب عرب و قبائل و افراد سرشناس يا كم شناخته اعراب است كه مفصل‌ترين نمونهء آنها را در كتاب بزرگ بلاذرى به نام انساب الاشراف كه تا كنون چندين مجلد از آن به چاپ رسيده است مىتوان يافت هرچند در اين كتاب گاهى به ندرت از اشراف غير عرب هم ياد شده است . دربارهء سلسلهء نسب ايرانيان هرچند تا پيش از اين كتاب ابن خردادبه نوشته‌اى

--> ( 1 ) . به نقل جواد على در مقاله‌اى با عنوان موارد تاريخ الطبرى در مجله المجمع العلمى العراقى سال 1952 ، ج 2 ، ص 150 به بعد . ( 2 ) . ثعالبى ، غرر ، ص 130 و 257 و 378 و 415 و 445 و 485 . ( 3 ) . مقدمه دگوى بر كتاب المسالك و الممالك ص 12 . ( 4 ) . براى آگاهى بيشتر دربارهء كتابهائى كه در انساب عرب تأليف شده رجوع كنيد به مقدمه ليوى پرونسال بر چاپ كتاب ابن حزم ( دار المعارف - قاهره ) و همچنين به مقاله‌اى با عنوان جمهرة النسب لابن الكلبى از جواد على در مجله المجمع العلمى العراقى ، سال 1950 . ج 1 ، ص 337 و مآخذى كه ذيل آن مقاله آمده ، و همچنين به مقدمه جلد اول انساب الاشراف بلاذرى به تحقيق دكتر محمد حميد الله ، چاپ دار المعارف مصر .