آشناتر بوده « 1 » از اين‌رو مطالبى هم كه او در همين زمينه از ايرانيان نقل كرده با همهء اختصار و فشردگى آنها پرتو بيشترى بر آنچه از خوارزمى نقل شد مىافكند و بر اطلاعات موجود در اين زمينه معلومات ديگرى مىافزايد كه از نظر تحقيق در آنچه در اين‌جا موضوع سخن است يعنى آب و آبيارى در ايران قديم بسى مغتنم است . آنچه ابن قتيبه نقل كرده از دو جهت درخور توجه است يكى از آن‌رو كه بازگوكنندهء وضع اين نظام در دوران پيش از اسلام ايران است ، و ديگر از آن جهت كه در آن فن آبيارى و رشته‌هاى وابسته به آن نه چون حرفهء مردم عامى و امّى ، بلكه همچون علمى كه دبيران ديوان براى رسيدن به مرحلهء كمال در حرفهء خود مىبايستى آن را فراگيرند ، ياد شده و طبقهء دبيران در ديوان ساسانى ، هم از لحاظ مقام اجتماعى آنها كه در سازمان ادارى آن زمان پس از وزيران قرار مىگرفتند ، و هم از لحاظ مقام علمى و جامعيّتى كه در اين زمينه داشتند ، از طبقات ممتاز و سرشناس بودند . و به سبب اهميّتى كه اين متن در مطالعات مربوط به زمينه‌هاى علمى اين نظام در دوران ساسانى دارد در اين‌جا عين عبارت ابن قتيبه نقل مىشود و براى اين‌كه مطالب آن كه به سبب افراط در اختصار كمى دور از ذهن جلوه مىكند تا حدى روشن و نزديك به فهم گردد پس از نقل متن توضيحى هم بر آن افزوده مىشود باشد كه اختصار مفرط آن را تا حدى جبران كند . كانت العجم تقول : « من لم يكن عالما باجراء المياه و بحفر فرض الماء و المسارب و ردم المهاوى و مجارى الأيّام فى الزّيادة و النقصان و استهلال القمر و افعاله و وزن الموازين و ذرع المثلّث و المربّع و المختلف الزّوايا و نصب القناطر و الجسور و الدّوالى و النّواعير على المياه و حال ادوات الصّنّاع و دقائق

--> ( 1 ) . آگاهى بيشتر را در اين‌باره در جلد اول از كتاب « الترجمة و النقل عن الفارسية فى القرون الاسلامية الاولى » از نويسندهء اين سطور با عنوان « كتب التاج و الآيين » منتشر شده ( انتشارات دانشگاه لبنان ، بيروت ، 1964 ) ، چاپ دوم ، تهران انتشارات توس ، 1374 و اطلاعات دست اولى كه در آن كتاب دربارهء تاج‌نامه‌ها و آيين‌نامه‌هاى ساسانى ، از كتاب عيون الاخبار ابن قتيبه نقل شده ، خواهيد يافت .