محمد مهدى ملايرى

264

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

جنگ سختى هم كه بين او و شهربراز درگرفت پيروزى نصيب او شد ، و چندى بعد در سال 627 در نزديكى دستگرد مقر خسروپرويز و پايتخت موقّت او با سپاهيان او روبه‌رو شد ، ولى چون خسرو از مقابلهء با او سرباز زد ، و به مدائن عقب نشست ، هراكليوس به آسانى بدانجا دست يافت و تمام مال و خواسته و ذخائر موجود . در آنجا را كه غنائمى هنگفت بود به تاراج برد ، و از آن‌جمله سيصد پرچم رومى بود ، كه سرداران ايرانى در جنگهاى خود با روم آنها را از سپاهيان شكست‌يافتهء روم گرفته و به نشانهء پيروزيهاى خود بر روم آنها را در محلّى خاص نگهدارى مىكردند . چون پيش‌گويانى كه خسرو به پيشگوئيهاى آنها اعتقادى راسخ داشت به او گفته بودند كه اقامت تيسفون بر او نامبارك خواهد بود ، از سال 604 تا زمانى كه هراكليوس بر او تاخت ( 628 - 627 ) اقامتگاه مطبوع او قلعهء دستگرد بود كه به نام دستگرد خسرو معروف بود و در كتابهاى عربى به نام الدسكرة يا دسكرة الملك خوانده شده . اين محل در كنار شاهراهى بود كه از بغداد « 1 » به همدان مىرفت ، و تقريبا در فاصلهء 107 كيلومترى پايتخت به طرف شمال شرقى نزديك شهر قديم آرتميته Artamita قرار داشت . آقاى هرتسفلد عقيدهء بعضى از مورّخان را كه بناى اين شهر را به هرمزد اوّل نسبت داده‌اند رد كرده است . بسيار ممكن است كه شهر و كاخ دستگرد قبل از خسروپرويز هم وجود داشته ولى مسلّما از زمان انوشروان به بعد پادشاهان ساسانى توقّف در عراق را بر ساير نقاط ترجيح داده و مخصوصا در ناحيه بين تيسفون و حلوان مقام كرده‌اند . آقاى هرتسفلد شرحى در وصف ويرانهء دستگرد كه امروز موسوم به زندان است نوشته . در زمان جغرافىنگار عرب موسوم به ابن رسته ( حدود 903 م . ) حصار آجرى دستگرد سالم بوده است . ولى امروز جز يك قطعه به طول 500 متر تقريبا از اين ديوار چيزى برجاى نيست . دوازده برج سالم و چهار برج خراب در آن‌جا ديده

--> ( 1 ) - اين محل با همين نام بغداد در دوران ساسانى يكى از مراكز مهم بازرگانى ايران در تقاطع راههاى بازرگانى شرق و غرب بوده و بازار بين المللى ساليانهء آن شهرت داشته است .