آيينى كهن در تاريخ و فرهنگ ايران اين كار اردشير را از نظر تاريخ و فرهنگ ايران كارى خردمندانه شمرده‌اند ، زيرا كه اين روش باعث شد تا بنيادى كه او پى افكنده بود بيش از چهارصد سال هم‌چنان زنده و استوار ماند و همهء سرزمينهاى ايرانى را دربرگيرد و گذشته از وحدت فرهنگى آنها كه پيش از ساسانيان هم تحقّق يافته بود وحدت سياسى آنها هم كه در دوران اشكانى خلل يافته بود عملى گردد و در نتيجه ايران بار ديگر وزنه‌اى گردد كه طىّ چندين قرن موجب تعادل در تمام اين منطقه باشد . و اين استوارى پايه‌هاى دولت ساسانى را سبب اين بود كه با روشى كه اردشير در پيش گرفت بيشتر خاندانهاى كهن ايرانى كه در مناطق مختلف اين سرزمين شأن و احترامى داشتند خود را در برپائى آن نظام شريك مىشمردند و آن را از خود بيگانه نمىدانستند ، و رفتار شاهان ساسانى هم با برگزيدگان ايشان به‌گونه‌اى بود كه جز اين را هم نمىپنداشتند . از ميان خاندانهاى كهن ايرانى هفت خاندان شأن و اعتبارى بيش از ديگران داشتند ، و خاندان ساسانى يكى از آنها بود ، و به‌همين‌سبب آنها را خاندانهاى ممتاز گفته‌اند و در عربى البيوتات السبعه نوشته‌اند . از اين خاندانهاى هفت‌گانه سه‌تا به شاهان پارتى كه پيش از ساسانيان در بخشهائى از ايران فرمان مىرانده‌اند مىپيوستند . و اينها واژهء پهلو را در دنبالهء نام خاندان خود مىافزودند . و همه در نسب با هم برابر بودند . به گفتهء بلعمى : « در عجم هفت ملك بودند كه به دستور ملك تاج داشتند زيرا كه به نسب با ملك راست بودند ، و تاج ايشان كوچك‌تر از تاج ملك بود » . « 1 » كار هرمزد ازآن‌رو ضربه‌اى براساس دولت ساسانى بود كه بزرگان و خاندانهاى كهن كه مورد خشم و كينهء او قرار گرفتند به سبب قدر و اعتبارى كه نزد مردم داشتند و قدرت و نيروئى كه خود نمايندهء آن بودند ، به همانگونه كه خود پشتيبانى نيرومند براى دولت او بودند ، دشمنى آنان و هواداران ايشان لطمه‌اى بزرگ براى دولت او بود . قدر و اعتبار دادن به خاندانهاى اصيل و كهن در

--> ( 1 ) - بلعمى ، ترجمهء تاريخ طبرى ، ص 30 .