قلمرو دولت روم بوده‌اند چنان آثارى روايت نشده ، و اگر نامهائى از اميران آن سامان يعنى غسانيان يا رويدادهاى آنجا در تاريخ منعكس شده بيشتر مربوط به اشخاص يا حوادثى است كه با اشخاص يا حوادث اين بخش از قلمرو ايران ارتباط مىيافته يا در جريان جنگهاى ايران و روم كه قلمرو عربى آن دو را هم دربر مىگرفته ذكرى از آنها مىرفته است . بنابراين ابهام حاكم بر تاريخ غسانيان نشانه‌اى از نبودن منابعى صحيح و موثّق از خود آنها است و اختلاف فاحش مورّخان هم در شمارهء اميران غسانى و مدّت سلطنت آنها ، كه در زير بدان اشاره خواهد شد نتيجه‌اى از همين بىخبرى است . حمزهء اصفهانى در فهرستى كه از اين اميران در كتاب خود سنى ملوك الارض و الانبياء آورده شمارهء آنها را سى و دو و مدّت حكومت آنها را نزديك ششصد سال نوشته ، درحالىكه ابن قتيبه مورّخ قبل از او شمارهء آنها را يازده ، و مسعودى هم‌عصر او ده تن ، و ديگران هم كم‌وبيش در همين حدود نوشته‌اند . و طبيعى است كه مدّت حكومت آنها هم در اين منابع مختلف به همين نسبت دستخوش اختلاف و تغيير است . از محقّقان معاصر نلدكه ، خاورشناس نامور آلمانى كه در بسيارى از موضوعهاى تاريخى شرق به پژوهشهاى عالمانه پرداخته ، با مراجعه به مآخذ يونانى و رومى و سريانى ، شمارهء اميران غسانى را ، كه دولت روم آنها را مىشناخته ، بيشتر از ده تن نيافته ، كه نخستين آنها در پايان قرن پنجم ميلادى حكومت يافته و واپسين آنها هم با حكومت اسلامى در منطقهء شام از ميان رفته ، و با اين ترتيب مدّت حكومت آنها كمى بيش از يك قرن مىشود « 1 » . و اين همه اختلاف از اين امر ناشى مىشود كه از اعراب قلمرو روم هيچ‌گونه اخبار و احاديث يا چيزى كه دلالت بر آشنائى آنها با خط و كتابت و ثبت و ضبط وقايع باشد در كتب تاريخ و ادب روايت نشده است ؛ بر خلاف اعراب قلمرو ايران كه چنان كه گفته شد آنچه آگاهى تاريخى يا ادبى از دوران پيش از اسلام اعراب و از طريق حيره و انبار بوده كه در مسير تمدّن و فرهنگ ايران قرار داشته‌اند .

--> ( 1 ) - شرح اين اختلافها را در كتاب « العرب قبل الاسلام » جرجى زيران ، چاپ بيروت 1966 م . ، از ص 218 به بعد خواهيد يافت .