محمد مهدى ملايرى

213

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

در گفتار پيش در شرحى كه دربارهء پيوستگى تاريخ خاندان نصر و در حيره گذشت اين مطلب هم از طبرى نقل شد كه تنها دولتى كه در ميان اعراب پيوسته مانده دولت خاندان نصر بن ربيعه يا بنى لخم در حيره بوده است و آن هم بدين‌سبب بوده كه آنها كارگزاران دولت ايران بوده‌اند ، و پادشاهان ساسانى از زمان اردشير بابكان تا خسروپرويز پيوسته مانده و با زوال دولت ساسانى ، دولت آنها هم زائل شده است . در اينجا بىمناسبت نيست كه در تكميل آن مطلب اين روايت هم كه طبرى از هشام بن محمّد كلبى روايت كرده افزوده شود . به نوشتهء طبرى ، هشام بن محمّد گفته است كه آنچه او دربارهء اخبار عرب و انساب خاندان نصر بن ربيعه و مقدار عمر كسانى از آنها كه كارگزاران ايران بوده‌اند ، و آنچه او دربارهء تاريخ سالهاى هريك از آنها ذكر كرده ، از آنچه در معابد حيره ثبت بوده است استخراج كرده « 1 » و به‌همين‌سبب بوده كه تاريخ پادشاهان حيره از آغاز تا فرجام كارشان و تاريخ كسانى هم كه در طى اين مدّت از سوى پادشاهان ايران از غير اين خاندان به‌جاى آنها به كارگزارى حيره منصوب شده‌اند كم‌وبيش خالى از تحريف و ابهام مانده‌اند . نگاهى به ادبيّات و اشعار جاهلى در مورد ادبيّات و اشعار جاهلى هم آنچه درخور بررسى مىنمايد اين است كه بيشتر مسايل مهمّى كه در تاريخ ادبيّات جاهلى مطرح است يا به همين بخش از اعراب كه در قلمرو ايران مىزيسته‌اند و به اميران حيره كه كارگزاران ايران در اين بخش بوده‌اند و يا مستقيما به رويدادهاى تاريخ ايران بازمىگردد . مهمترين موضوع ادبيّات آن دوران را قصائدى تشكيل مىدهند كه به نام معلّقات معروف شده‌اند و شناخته‌ترين شاعران آن دوران هم شاعران همين معلّقات هستند . و اگر به سرگذشت اين شاعران و آنچه دربارهء آنها و اشعارشان در روايات عربى آمده مراجعه كنيم خواهيم يافت كه آنها غالبا كسانى بوده‌اند كه سرگذشت و اشعارشان يا به سرزمين حيره و فرمانروايان آنجا ،

--> ( 1 ) - طبرى ، 1 / 770 .