محمد مهدى ملايرى
211
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
كه از آنجمله همانگونه كه گذشت حساب مستمريهاى ساليانهء آنها مىبود كه از انبار يا فيروز شاپور پرداخت مىشد . براى اينكه اهمّيّت اين وظيفه ، از لحاظ اثرى كه در رونق خط و كتابت در اين شهر داشته است ، تا حدّى روشن شود شايد بهتر باشد يك بار ديگر به آنچه در گفتار پيش دربارهء اين شهر و نام اصلى آن فيروز شاپور و علّت شهرت آنجا به انبار و شأن و مقام ايران انبار گبد Aran Anbargbad در دولت ساسانى گذشت مراجعه كرد ، و رواياتى را هم كه دربارهء پرداخت مستمرى ساليانه و نيازمنديهاى پادشاهان حيره و دستگاه آنها از انبارهاى همين شهر نقل شد از نظر گذراند ، تا بتوان كيفيّت دستگاه ديوانى آنجا را با گسترش كارها و دبيران مسئول آنها تا حدّى حدس زد . چون چنان شهرى كه عهدهدار تأمين نيازهاى گوناگون و فراوان بخش بزرگى از مملكت بوده ، قهرا داراى تشكيلات ديوانى مجهّزى هم بوده است كه حساب همهء آنها را ذكر جزئيات و خصوصيّات آنها در دفاتر آنجا ثبت و ضبط نمايند . و بههمين سببها بوده كه شهر انبار در آن روزگاران همچون كانون خط و كتابت شهرت يافته بوده . با آنچه گذشت شايد اكنون با اطمينان بيشترى بتوان راههائى را كه از آن راهها برخى از اصطلاحات ديوانى ، هرقدر هم كم و ناچيز ، در اشعار جاهلى راه يافته است مانند كلمهء ايرانىتبار مهارق تشخيص داد و علل و عوامل آن را بازشناخت . نكتهاى دربارهء تاريخ عربى در عصر جاهلى يكى از موضوعهائى كه در زمينهء مطالعات مشترك فارسى - عربى ، در دوران جاهلى درخور توجّه مىنمايد اين است كه بيشتر آنچه دربارهء تاريخ اعراب اين دوران در كتب تاريخ و ادب روايت شده از آن بخش از سرزمينهاى عربى و آن دسته از اقوام عرب سرچشمه مىگيرد كه در همين منطقهء مجاور ايران و در قلمرو دولت ايران مىزيستهاند و با تمدّن ايران آشنائى داشتهاند . از آن دسته از اعراب كه در