محمد مهدى ملايرى

190

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

مىريخته « 1 » و از آنجا خرما و قسب به شهرهاى ديگرى مىبرده‌اند . شهر فيروز شاپور معروف به انبار يكىديگر از مناطق مهمّ مرزى ايران در حاشيهء صحراى عربستان ، كه از لحاظ سياست جنگى ايران با روم هم داراى اهمّيّت فراوان بود ، شهر انبار بود كه منطقهء گسترده‌اى را دربر مىگرفت . اين شهر در فاصلهء ده تا دوازده فرسخى شمال غربى تيسفون پايتخت ساسانى قرار داشت ، و از شهرهاى استوار و شناخته‌شدهء ايران در كنارهء غربى فرات و در حاشيهء صحرا و مرز روم بود ، و گذشته از جنگهاى عربى در جنگهاى ايران و روم هم بارها نام آن برده شده است . در نوشته‌هاى رومى ، اين شهر به نام پريساپور ( Perisapor ) خوانده شده . اين لفظ شكل يونانى - رومى نام اصلى اين شهر است كه فيروز شاپور بوده است . و اين نام ازآن‌رو بر اين شهر نهاده شده كه آنجا را شاپور دوم ( 309 - 379 ميلادى ) آباد كرده و بر استحكامات آن افزوده و به يادگار پيروزيهايش بر روم آن را پيروز شاپور ناميده بود . ولى بااين‌حال باز بتدريج نام انبار بر آن غلبه يافته ، و بيشتر به اين نام خوانده مىشده است . در مآخذ عربى هم در هرجا سخنى از اين شهر رفته به همين نام انبار خوانده شده است ، و اين بدان‌سبب بوده كه آنجا مركز انبار كردن خواربار و علوفه و جنگ‌افزار و ساير نيازمنديهائى بوده كه در جنگ و صلح ، و بيشتر در جنگها ، مورد حاجت بوده است . در قلمرو دولت ساسانى در ناحيهء شرق نيز شهرى به همين نام انبار وجود داشته كه نزديك بلخ و كرسى ناحيهء جوزجان و به قول ابن حوقل و ياقوت مقام سلطان بوده است « 2 » . هرچند امروز جائى به اين نام وجود ندارد ، ولى به گفتهء ابن حوقل در آن زمان شهرى بزرگتر از مرورود بوده است « 3 » . مىتوان پنداشت كه آن نام هم براى آن شهر بدين‌سبب بوده كه آنجا هم در بخش خاورى ايران و به‌خصوص در جنگ با تركان وضعى شبيه

--> ( 1 ) - لوسترانج ، بلدان الخلافة الشرقية ، ( ترجمهء عربى ) ، ص 90 . ( 2 ) - ياقوت ، معجم البلدان ، در الانبار . ( 3 ) - ياقوت ، معجم البلدان ، در الانبار .