محمد مهدى ملايرى

172

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

« كنّاسة بين مصرين و جنّة بين بحرين . » يعنى « زيباروئى است ميان دو شهر و بهشتى است ميان دو دريا . » ( الاخبار الطوال ، دينورى ، ص 222 ) ، اين عبارت از آن‌رو درخور تأمّل مىنمايد كه دو دريا در اين‌جا در معنى واقعى خود به كار رفته و يكى قرين ديگرى گرديده و درياچهء كوچكى كه ياقوت از قول ازهرى ذكر كرده چنين مقارنه‌اى را برنمىتابد . ايّوب بن القريّة از رجال قرن اوّل اسلامى بود . در يمن هم سرزمينى بوده است كه به نام بحرين خوانده مىشده ؛ گرچه مانند اين بحرين شهرتى نداشته و چندان ذكرى هم از آن در مآخذ نرفته و آنجاها هم كه ذكرى از آن شده آن را با همين بحرين خليج فارس اشتباه كرده‌اند ، ولى مواردى هم هست كه با قرينه‌اى كه در عبارت مىتوان يافت ، نمىشود آن را با اين بحرين يكى دانست . از آن‌جمله عبارتى است در طبرى در اخبار انوشروان پس از پيروزيهايش بر روم و خزر و بناى سدّى كه در بندر عدن ساخته بود ؛ گويد : « پس اين طرف و بين آن و بحرين از ناحيهء عدن بر او مسلّم شده بود . » گرچه عبارت طبرى را در اين مورد معمولا چنين ترجمه مىكنند كه سرزمينهاى بين بحرين و عدن بر او مسلّم شد . ولى متن عربى آن اين ترجمه را برنمىتابد . عبارت عربى اين است . « و قد استقام له مادون هر قلة من بلاد الروم و ارمينيّة و ما بينه و بين البحرين من ناحية عدن » ( طبرى ، چاپ مصر ، ج 1 ، ص 528 ) و در اين عبارت سخن از جائى است به نام بحرين در ناحيه عدن نه جاى ديگر ، و آنچه تأييدى بر اين مطلب تواند بود ، عبارت ديگرى است باز هم از طبرى و اين‌بار در اخبار اسود عنسى و قيام او در يمن در اواخر زندگانى حضرت رسول ، و غلبهء او بر مناطق مختلفى از آن سرزمين . عبارت طبرى چنين است : « و غلب الأسود على ما بين صهيد الى عمل الطائف الى البحرين قبل عدن . » ( طبرى ، چاپ اروپا ، 1 / 5 - 1854 ) . در اين‌جا هم سخن از سرزمينى است به نام بحرين در مقابل عدن . نگارنده در ضمن جستجوهاى خود دربارهء ايرانيان يمن و گرايش اسلامى ايشان در زمان پيغمبر اكرم و درگيريهائى كه آنها به‌همين‌سبب با اسود عنسى مدّعى پيغمبرى در حيات حضرت رسول و سپس با مرتدان پس از رحلت آن حضرت يافتند ، در يكى از مآخذ تاريخى مربوط به آن وقايع كه در حال حاضر