محمد مهدى ملايرى
171
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
چند نكته دربارهء نام بحرين دربارهء نام بحرين و مناسبت آن براى اين سرزمين ياقوت به اقوال مختلفى اشاره كرده و از آنميان گفتهء ابو منصور ازهرى را پسنديده است . ازهرى گفته بدينسبب اين سرزمين را بحرين ناميدهاند كه در ناحيهء روستاهاى آنجا درياچهاى است در نزديكى احساء و روستاهاى هجر به فاصلهء ده فرسخ از درياى سبز ( ظ . خليج فارس ) كه درازا و پهناى آن هريك سه ميل است و آب آن راكد است ، لبريز هم ندارد ، و تلخ و شور است ( معجم ، 1 / 8 - 507 ) . همو در جاى ديگر ، ذيل بحيرة هجر ، اين شعر فرزدق را هم : تأييدى براى گفتهء ازهرى در بحرين شمرده است . ( معجم 1 / 516 ) . كانّ ديارا بين اسنمة الحمى * و بين هذا ليل البحيرة مصحف بنابراين گفته كه مورد پسند ياقوت هم شده ، اينجا را از آنرو بحرين ، يعنى سرزمين ميان دو دريا ، خواندهاند كه يك سوى آن خليج فارس و سوى ديگرش اين درياچهء سه ميلى قرار داشته . ولى اين نامگذارى طبيعى به نظر نمىرسد . يكى بدينسبب كه در برابر دريائى همچون خليج فارس چنين درياچهء كوچكى درخور توجّه نبوده كه آن را برابر چنان دريائى نهند و ديگر بدانسبب كه اين درياچه هم در داخلهء همين سرزمين بوده نه در كنارهء آن تا بتوان آن را برابر خليج فارس نهاد . نوشتهء ياقوت در اينمورد اگر مطلبى را برساند اين تواند بود كه علّت نامگذارى اين سرزمين به بحرين به سبب دگرگونيهائى كه در آن روى داده بوده ، كه در دوران ياقوت هم روشن نبوده است . در خبر كشته شدن ايّوب بن القريّة كه در ادب عربى مردى با علم و اطّلاع شناخته شده و از او گفتههائى هم روايت گرديده است ، مطلبى دربارهء بحرين آمده كه درخور تأمّل است . ايّوب بن القريّة در رويدادى كه در تاريخها بهنام فتنهء ابن اشعث معروف شده و آن قيام بزرگى بوده است بر ضدّ حجّاج بن يوسف كه ايّوب هم در آن قيام شركت داشته بود و به دست حجّاج اسير گرديد ، نوشتهاند ، حجّاج پيش از كشتن وى از آنجا كه او مردى صاحب اطّلاع بود از او سؤالهاى مختلفى كرد و از آنجمله سؤالى بود دربارهء بحرين و او بحرين را چنين وصف كرد :