قاضى احمد بن محمد غفارى كاشانى

30

تاريخ نگارستان ( فارسى )

[ 30 - خواجو شاعر كرمانى . ] 30 ايضا در تاريخ جعفرى مذكور است كه خواجو شاعر كرمانى در فصاحت و بلاغت نادرهء زمان است بعد از آنكه هفتاد و دو مرحله زندگانى طى كرده بود در شهور سنهء 753 ثلث و خمسين و سبعمأة در شيراز بعالم جاودانى شتافته سبب وفاتش آنكه وى مداح آل مظفر بود ناگاه از ايشان رنجشى ديد بجانب خصم ايشان شيخ ابو اسحاق اينجو رفت و پادشاه او را گرامى داشت و مراعاتش را از قبيل مهمات دانست خواجو نيز در باب ختان خلف الصدق امير شيخعلى سهل قصيدهء غرا در سلك نظم كشيد . شيخ ابو اسحاق يك طبق زر سرخ صله به دو موهبت فرمود مقارن اين حال خواجو متغير الحال شده و درگذشت [ 31 - اوكتاى قاآن با پير تهىدست . ] 31 ايضا در مآثر اوكتاىقاآن آمده و مذكور است كه شخص پيرى بدرگاه قاآن آمده التماس دويست بالش زر نمود كه برسم مساعده به دو دهند تا بدان تجارت كند نواب او در آن باب مضايقه نمود قاآن بر تسليم آنوجه اشارت كرده گفت اين پير سالها در آرزوى فرصتى بوده اكنون يافته او را محروم ساختن از مكرمت و مروت دور است و لايق بشأن سلطنتى كه خداى جاويد بما ارزانى داشته نيست چون وجه را تسليم وى كردند گرفتن همان بود و از هم گذشتن همان . [ 32 - آبادى بغداد در زمان ابو جعفر عباسى . ] 32 ايضا ابن جوزى در منتظم ذكر كرده كه بغداد در زمان ابو جعفر بمثابهء معمور بود كه در آن شصت هزار حمام داير گشت و چون شهر روى به خرابى نهاد بعضى اوقات به بيست و شش هزار رسيده بعضى ايام بهفده هزار رسيد اما در ايام رشيد سواد بغداد به چهار فرسنگ عرض رسيد . مؤلف نزهة القلوب آورده كه هرات در عصر سلاطين غور بمرتبه‌اى معمور و آبادان بود كه در او دوازده هزار دكان و ششهزار حمام و كاروان‌سرا و آسياب داير گشت و سيصد و پنجاه و سه مدرسه و خانقاه و آشخانه داشت و در آن چهارصد و چهل هزار خانهء مردم نشين بود و در زمان پادشاه مغفرت پناه سلطان حسين ميرزا بايقرا آن جمعيت و معمورى بسرحد كمال رسيد از جمله در اندرون شهر يكحرفت نانوائى بمرتبه‌اى بود كه بقول روات ثقاة هرروز موازى بيست و يكخروار تخم بر وى نان ميكردند و دوازده هزار طالب علم موظف بودند گويا در آنزمان گفته‌اند نظم : گر كسى پرسد ز تو كز شهرها بهتر كدام * گر جواب راست خواهى گفت او را گوهرى اينجهان را همچو دريا دان خراسان را صدف * در ميان آن صدف شهر هرى چون گوهرى [ 33 - كوشيدن جعفر عباسى در استيصال مروانيه ] 33 و من مآثر الكرام آورده‌اند كه جعفر در استيصال مروانيه كوشيده اكثر را بتيغ انتقام از هم بگذرانيد اما از جملهء ايشان معن بن زايدهء شيبانى