قاضى احمد بن محمد غفارى كاشانى
480
تاريخ نگارستان ( فارسى )
امير كبير دست مهدعليا مادر شاه را در كارهاى سياسى كوتاه كرده بود و نقل است كه بشاه گفته بود او را مسموم كند صحت اين نزد نگارنده ثابت نشده است . روز 18 محرم 1268 شاه او را از صدارت عزل كرده بامارت نظام قرار داد امير از گناه خود پرسيد ميرزا آقا خان نورى از گناهان او شمهاى برشمرد خدمت شاه رسيد خدمات خود را عرض كرد البته امرى ننمود بقول مخبر السلطنه ميرزا آقا خان نوكر ديگرى بود و صدارت او را ميخواستند و از امير انديشناك بودند و بحكومت كاشانش فرستادند جليل خان جليلوند با صد سوار او را در فين كاشان فرود آورد . عزة الدوله همسر امير كبير كه خواهر شاه باشد با او رفته و مراقب حال وى بود همهء اينها اثرى در بقاى او نكرد . نقل است كه هنگامى در مقام تربيت شاه بود و درشتى ميكرد . شايد سيلئى نيز بر وى زده روز ششم صفر 1268 روز ميلاد شاه ، آقا خان نورى خلعت پوشيد و قتل امير را شرط خدمت خود قرار داد . اين آقا خان همان كسى بود كه در زمان محمد شاه قاجار چوب خورده علتش را رضا قليخان در تتميم روضة الصفا نوشته . چهل روزى در فين كاشان نمانده بود كه ميرزا عليخان فراشباشى مأمور قتل امير كبير شد شب شنبه 18 ربيع الاول در گرمابه او را بگشودن رگهاى دستش كشتند . امير سه سال و دو ماه و سه روز صدارت كرد و امارت لشكر را نيز داشت و غلامحسين خان صاحب اختيار ميگويد : كه ناصر الدين شاه گفت : بقتل امير راضى نبودم آقا خان تدليس كرد و دستخط از من گرفت نامهء ديگرى فرستادم كه ميرزا على خان نرود گفت رفته است و بهانه آورد . امير در سه سال صدارت كارهاى بزرك بر جاى نهاد . مخبر السلطنه گويد : آقا خان اهل نور مازندران بود و نامش نصر اللّه ، مزور و متكبر بوده و دروغ را تدبير مىپنداشته . پسر خود را كه هنوز نوآموز بود نظام الملك لقب كرد و برادر خود را وزارت لشكر داد . چشم طمع بازكرد و ديدهء انصاف بربست . ايران بعد از امير كبير كسى ميخواست كه كارها را راست بياورد آقاخان آنمرد نبود . افتتاح دار الفنون كه امير كبير بنا نموده روز يكشنبه پنجم ربيع الاول سال 1268 بود . آقاخان ميخواست يكى از بستگان خود را مدير آن نمايد شاه رضا قليخان هدايت را براى اين كار برگزيد آقاخان بهانهاى تراشيده شاه گفت ما اراده داريم كه شاهزادگان و اشرفزادگان را در دار الفنون بگزاريم مرد امينى بايد اگر رضا قليخان امين نبود پدرم محمد شاه عباس ميرزا را به او نمىسپرد . در اين سال يارمحمد خان حاكم هرات درگذشت باستدعاى مردم آنجا صيد محمد خان پسر او را بجاى او گزاردند . كهندل خان كه بر سر هرات آمده بود كارى نساخت نامهاى در پوزش نوشت صيد محمد خان سكه بنام شاه زد . و نيز در اين سال ميرزا يوسف مستوفى الممالك بحكومت عراق منصوب شد استيفا را بنظام الملك سپردند . روز يكشنبه 27 شوال سال مذكور گروهى از اوباشان