قاضى احمد بن محمد غفارى كاشانى
339
تاريخ نگارستان ( فارسى )
فرمود كه ملا على محرم ماست آنچه بخاطرت رسيده بگوى وى گفت ميرزا از دو خاتون كه در حباله دارد يكى را ميكشد و ديگريرا كه دختر خانست طلاق ميدهد ميرزا را از طلاق دختر خان كه بحليهء عفت و صلاح آراسته بود و معهذا بحركات موزون صبر و سكون دل از وى ميربود حيرت دست داد و هم در آن چند روز يك حرم مقتول گشته دختر خان چندان اظهار مسرت در شماتت او نمود كه ميرزا را عرق حميت به حركت درآمده او را طلاق داد و چون مولانا در زايچهء طالع عبد اللطيف از عقوق و عصيان ملاحظه نموده بود بعد از مرك ميرزا شاهرخ كه در يكشنبهء بيست و پنجم ذيحجه سنهء 850 خمسين و ثمانمأة كه در فشافويه اتفاق افتاد روزى ميرزا الغ بيك در مجلس بر زبان آورده كه عنقريب ممالك موروثى بتحت تصرف ما درخواهد آمد مولانا بيمحابا گفت اگر عبد اللطيف بگذارد . [ 566 - بيان فضل الغ بيك گوركانى . ] 566 من بدايع الوقايع ميرزا الغ بيك در علم رياضى سرآمد حكماى حال و ماضى بوده است بيت : چون الغ بيكى بعلم هندسه * يافت نبود در هزاران مدرسه باوجود مشاغل سلطنت ، همواره مشاغل فضل و حكمت افروختى و علم علم افراختى نظم : چون او نديده ديدهء ايام قرنها * روشندلى دقيقهشناسى سخنورى از غايت صفاى نيت و علو فطرت سرچشمهء اوصاف و در ميدان مباحثه و مناظره بصفت نصفت و انصاف اتصاف داشت مؤيد اين كلام زيج جديد گوركانيست كه الحال در استخراج تقاويم مدار بر آنست . بهرحال چون در زايچهء طالع عبد اللطيف پسر اكبر خود آثار عقوق و عصيان ديد و در حبيب السير نيز مذكور است كه باوجود آنكه خضر خان والى هندوستان به دو گفت كه اين حال از پسر بداختر به تو ميرسد و از جوكيان معلوم كردهام و مكرر بميرزا الغ بيك گوشزد نمود . بنابراين به حال او نپرداخته و در تربيت پسر كوچكش ميرزا عبد العزيز ميكوشيد تا در سنهء 853 ثلاث و خمسين و ثمانمأة پسر عاق در بلخ عصيان نموده كوس نفاق فروكوفت و پدر محزون بعزم اطفاء نايرهء آن از دايرهء سعادت بيرون رفت و لشكر بكنار جيحون كشيده پسر رشيد لشكرها درهم آورده پدر را از عبور مانع آمد القصه زمان تعادى متمادى گشته در خلال آن احوال ميرزا ابو سعيد فرصت يافته لشكر به سمرقند كشيد و ميرزا عبد العزيز را محاصره كرد و ميرزا الغ بيك دفع او را ضرور دانسته ناگزير پشت بر معركهء پسر كرده بسمرقند رفت سلطان ابو سعيد تاب مقاومت نياورده بميان ايل ارغون رفت و عبد اللطيف بسمرقند در حركت آمده ميانهء