محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1374

تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )

فوجى از آنها را اسير كرده مىآوردند و در عرض چهل روز تقريبا بيست و پنج هزار نفر از سپاهيان وكيل مقتول ، و دستگير عساكر فيروزى مآثر حكمران قاجار بل تاجدار فرخنده آثار گرديد ، شجاع الدين خان زند طعمهء شمشير غازيان شد و كريم خان قرين يأس و حرمان ، ناچار بنه و آغروق و توپخانه و زنبوركخانه و ساير اسباب سلطنت را رها كرده از ساحت استرآباد به جانب اصفهان عطف عنان كرد و غنايم كثيره به دست ملازمان و لشكريان نواب محمّد حسن خان افتاد و نواب معظّم مصمّم سفر عراق گشته از استرآباد به اشرف مازندران توجّه فرمودند اوقاتى كه كريم خان لشكر به استرآباد كشيده بود جماعت لاريجانى به اظهار خدمتگزارى به سپاهيان الوار پيوسته بعد از مراجعت كريم خان نيز سر از اطاعت پيچيده طبل ياغيگرى مىكوفتند ، نواب محمّد حسن خان محمّد ولى خان و مقيم خان ساروى را مأمور تنبيه لاريجانيها كردند و فوجى از عساكر منصوره بر سر آمل رفت ولى پيش از آنكه با لاريجانيها نزاعى اتفاق افتد محمّد ولى خان به واسطهء شرارت فطرى بناى بدسلوكى را نهاده دست به طرف ناموس و عيال اهالى آمل دراز كرد . اهالى مازندران از حركات محمّد ولى خان منزجر گشته او را گرفته حبس كردند و جمعيّتى فراهم آورده نزد مقيم خان رفتند و او را بر خود امير كرده راه طغيان پيش گرفتند و در سارى رحل اقامت انداختند و به خودنمائى پرداختند . نواب محمّد حسن خان بدون بنه و احمال از اشرف حركت كرده بر سر مقيم خان و اهالى مازندران تاختند ، مقيم خان به زخم زنبورك از پا درآمده دستگير و نابود شد و اهل مازندران متفرق گشتند و چند نفر از معارف اهل اين ولايت مورد مواخذه و مصادره گرديدند . بعد از آن احمد شاه ابدالى كه در قندهار رايت اقتدار برافراشته بود به ارض اقدس آمده اين ولايت را مسخّر كرد و پانزده هزار نفر از افاغنه را به سردارى شاه‌پسند خان افغان مأمور فتح استرآباد كرد ، و آن جماعت به سبزوار آمدند . ابراهيم خان بغايرى ، و عيسى خان كرد ، و عليخان قليجى ، و جمعى ديگر از خوانين خراسان با اهل و عشيرت خود كوچ كرده به دامغان رسيدند . نواب محمّد حسن خان محمّد حسين خان دولّوى قاجار را كه از اعاظم امرا بود با خوانين خراسان و چهارده هزار نفر لشكرى به دفع شاه‌پسند خان مأمور فرمودند ، و بعد از تلاقى فريقين افاغنه