محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1375

تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )

شكست خورده راه هزيمت پيش گرفتند . بعد از اين فتح نمايان نواب محمّد حسن خان با قشون نصرت‌نمون به قصد جنگ با كريم خان از مازندران حركت كرده محمّد خان بىكلّهء زند را كه بعد از كريم خان در اين سلسله كسى از او شجاع‌تر نبود با هفتاد نفر از امراى زند گرفته به شهر سارى فرستادند ، و محمّد خان را از آن بىكلّه مىگفتند كه مقدار كف دستى از كلّهء او را شمشير بريده بود . آخر الامر نواب محمّد حسن خان اصفهان را متصرّف شده در گلون‌آباد با كريم خان مصاف داده او را نيز منهزم ساختند . پس از آن به عزم تسخير آذربايجان رايت انتهاض برافراختند . آزاد خان افغان كه اين مملكت را مسخّر كرده و در اروميّه سكنى داشت با بيست هزار نفر از افاغنه روى به ميدان كارزار و عرصهء پيكار نهاد و از آنجا كه اهل و عيال اين بيست هزار نفر در اروميّه بودند براى حفظ ناموس خود آنها سخت مىجنگيدند و از روى غيرت مردانه مىكوشيدند ، مع ذلك عساكر نصرت مآثر نواب محمّد حسن خان ايشان را مقهور و مغلوب نمودند . آزاد خان با اهل و عيال و معدودى به صوب تفليس رفت . نوّاب معظّم به جمع‌آورى افاغنه پرداخته هزار خانوار از افاغنه و اوزبك كوچانيده آنها را از راه گيلان به مازندران فرستادند و با لشكرى وافر و شوكتى زياد از عراق به فارس آمده كريم خان زند را در شيراز محاصره كردند . در اين هنگام قاجاريّهء يوخارىباش و غيره به واسطهء كينهء ديرينه راه طغيان و خيانت پيش گرفتند و اردوى باعظمت معتبرى را شكسته فرار كردند و از آنجا كه آذوقهء محصورين رو به تمامى نهاده بود اگر اين طغيان و خيانت از طايفهء مزبوره به ظهور نمىرسيد به زودى شيراز مسخّر عساكر نواب محمّد حسن خان مىگرديد . بالجمله چون نواب معظم حال را بر اين منوال ديدند روانهء استرآباد شدند و كريم خان از عقب ايشان لشكر كشيده روان شد و خود در طهران مانده شيخعلى خان زند را به مازندران فرستاد و فيما بين استرآباد و اشرف جنگى بين فئتين واقع شده در اينجا نيز كارى از لشكريان نواب محمّد حسن خان ساخته نشد ، بالاخره در ماه جمادى الآخره هزار و صد و هفتاد و دو هجرى در جركلباد به تحريك قاجاريّه يوخارىباش آن حضرت معظّم به دست يكى از ملازمان خود كه موسوم به سبزعلى بيگ بود به درجهء رفيعهء شهادت رسيد . بعد از آن كريم خان استقلالى بهمرسانيده به