محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1640
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
مستطاب معظم به كنار رود ارس آمدند و هفت تن از صاحبمنصبان روس با كشتى مخصوص به خدمت حضرت مستطاب وليعهد ابدمهد آمده ايشان را با همراهان از رود ارس عبور دادند و به لوازم تعظيمات و ميهماندارى پرداخته در ماه رجب به ايروان رسيدند و يك روز بعد از ورود حضرت معظم به ايروان اعليحضرت امپراطور با هفت نفر از خواص خود به اين شهر ورود كردند و بارون روزن را نزد حضرت وليعهد فرستاده اظهار مودّت و اتّحاد و مهربانى كامل نمودند و پس از مقالات مقرّر شد فردا سه ساعت از روز گذشته بارون مشار اليه به خدمت حضرت وليعهد آيد كه به حضور امپراطور معظم روند . روز ديگر كالسكهء مخصوصى آورده حضرت وليعهد را در آن نشانيده خود با امير نظام و ساير همراهان به حضور اعليحضرت امپراطور رفتند و اعليحضرت معظم زياده از حد با حضرت وليعهد مهربانى و ملاطفت نموده و انگشترى الماس گرانبهائى كه صورت امپراطور در آن نقش بود به دست خود به انگشت مبارك حضرت معظم نمودند و امير نظام همراهان حضرت را معرّفى كرد پس از محاورات لايقه و سئوالات اعليحضرت امپراطور ، و اجوبهء متينهء حضرت وليعهد كه همه مستوجب تمجيد و موجب تحسين كامل گرديد مراجعت فرمودند و هدايا و نامهء مودّت علامهء اعليحضرت شهريار ايران را تقديم نمودند و از روز ورود به ايروان تا روز خروج و بازگشت هشت روز طول كشيد و اعليحضرت امپراطور هريك از همراهان حضرت معظم وليعهد را به عطيّهء شايان درجهء اختصاص دادند و پس از ورود به تبريز جيقهء مكلّل به الماس بريليان و نشان عقابى كه مخصوص سلاطين است براى حضرت وليعهد ارسال داشتند و پس از وصول اين اخبار موكب همايون شهريار غازى راه هرات پيش گرفتند و اللّهيار خان آصف الدوله را از ارض اقدس به ركاب اعلى احضار فرمودند - هم در اين اوان اللهقلى خان توره جمعى از تراكمهء ككلان را به وعد و وعيد به خوارزم طلبيد و بعضى را به كوچانيدن آنها فرستاد . نجفقلى خان شادلو با دستهاى از سواران جرّار به استرداد تراكمهء مزبوره رفته خوارزميها را شكست داده پانصد خانوار از ككلان را گرفته به بوزنجرد برده سكنى داد و آصف الدوله به ركاب مبارك پيوست و به تجهيز لشكر خراسان مأمور شده به ارض اقدس بازگشت و اردوى همايون در بيستم