محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1615
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
دو فرسخى حضرت معظم را استقبال كردند ، پس از ادراك حضور خاقانى مرحمتى زياده از حد دربارهء حضرت مستطاب نايب السلطنه مبذول شد و چون اعليحضرت همايون در باغ نگارستان اقامت داشتند برج نوش براى منزل حضرت معظم مقرر گرديد و رضا قلى خان و محمّد خان را در ارك محفوظ داشتند و عبد الرضا خان يزدى را در فراشخانه خارج ارك متوقّف ساختند و چون نسبت به شاهزاده محمد ولى ميرزا والى سابق يزد خلاف كرده بود به دست كسان شاهزاده به سزاى خود رسيد و در اين اوان باز ايالت يزد با سيف الدوله ميرزا شد و نواب قهرمان ميرزا و محمّد رضا خان فراهانى مأمور خراسان شدند . محمّد تقى خان عربميش مست مرخّص و ملتزم ركاب حضرت مستطاب نايب السلطنه شد و رضا قلى خان كرد و محمّد خان قرائى را روانهء تبريز كردند رضا قلى خان در ميانج درگذشت و محمّد خان در تبريز محبوس شد . نواب خسرو ميرزا از تبريز آمده و با بعضى از افواج به خراسان رفت - محمّد حسين خان زنگنه ايشيك آقاسى باشى حضرت مستطاب نايب السلطنه و ميرزا باباى طبيب تبريزى حكيمباشى خاصّه به سفارت روس و انگليس مأمور و روانهء تبريز شده كه در آنجا تهيّهء خود را ديده به محلّ مأموريّت خود روى نمايند - هم در اين اوان نواب محمد قلى ميرزاى ملكآرا و محمّد تقى ميرزاى حسام السلطنه و محمد حسين ميرزاى حشمت الدوله به واسطهء بروز طاعون از ولايات خود به دار الخلافه آمدند و ميرزا محمّد تقى علىآبادى صاحبديوان از انشاء ممالك معزول و ميرزا محمّد تقى نوائى ابن ميرزا رضا قلى نوائى وزير سابق منشى الممالك شد - هم در اين ايّام حضرت مستطاب نايب السلطنه با اجازهء همايون عزم بازگشت خراسان فرموده در نوزدهم ربيع الاول حركت كردند و خاقان صاحبقران را تب نوبه عارض شده و به استعمال گنه گنه رفع شد - هم در اين اوان نواب حسنعلى ميرزاى شجاع السلطنه به كرمان بازگشت و حضرت مستطاب نايب السلطنه ده روز در چمن كالپوش توقّف كرده تا بعضى از عساكر و ملتزمين ركاب و الا به اردوى معلّى پيوسته آنگاه انتهاض فرمودند و در بسطام مجددا شاهزادهء اعظم محمد ميرزا ( محمّد شاه ) را مأمور هرات نمودند و نواب خسرو ميرزا با افواج و توپخانه ملتزم ركاب نواب معظم گرديد و نجفقلى خان شادلو