محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1583
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
تا به معبر يدىبلوك و از آنجا خاك ايران به طول مجراى ارس امتداد مىيابد تا به فاصله و مسافت سه فرسخ . بعد از وصول به اين نقطه سرحد به استقامت از صحراى مغان مىگذرد و تا به مجراى رودخانهء بالهارود به محلى كه در سه فرسخى واقع است پائينتر از ملتقاى دو رودخانهء كوچك موسوم به آدينهبازار و سارىقمش ، و از اينجا اين خط به كنار چپ بالهارود تا به ملتقاى رودخانهء مذكور صعود كرده به طول كنار راست رودخانهء آدينهبازار شرقى تا به منبع رودخانه و از آنجا تا به اوج بلنديهاى جگير امتداد مىيابد به نوعى كه جملهء آبهائى كه جارى به بحر خزر مىشود متعلّق به روسيّه خواهد بود ، و همهء آبهائى كه سراشيب و مجراى آنها به جانب ايران است تعلّق به ايران خواهد داشت . چون سرحد دو مملكت اينجا به واسطهء قلل جبال تعيين مىيابد لهذا قرارداد شد كه پشتههائى كه از اين كوهها به سمت بحر خزر است به روسيّه ، و طرف ديگر آن به ايران متعلّق باشد . از قلّهء بلنديهاى جگير خط سرحدّ تا به قلّهء كمرقوئى به متابعت كوههائى مىرود كه طالش را از محال ارس منفصل مىكند چون قلل جبال از جانبين مجراى مياه را فرق مىدهند لهذا در اينجا نيز خط سرحد را همان قسم تعيين مىكند كه در فوق در باب مسافت واقعه ما بين آدينهبازار و قلل جگير گفته شد . بعد از آن خط سرحد از قلهء كمرقوئى به بلندى كوههائى كه محال زوند را از محال ارس فرق مىدهد متابعت مىكند تا به سرحد محال ولكيج « 1 » همواره برطبق همان ضابطه كه در باب مجراى مياه معيّن شد محال زوند به غير از آن حصّه كه در سمت مخالف قلل جبال مذكوره واقع است از اين قرار حصّهء روسيّه خواهد بود . و از ابتداى سرحد محال ولكيج خط سرحدّ ما بين دو دولت به قلل جبال كلوپوتى « 2 » و سلسله كوههاى عظيم كه از ولكيج مىگذرد و متابعت مىكند تا به منبع شمالى رودخانهء موسوم به
--> ( 1 ) . اين كلمه در اين فصل سه بار آمده كه در روضة الصفا هر سه بار « ولكنج » و در اين متن نخست « ولكنج » و بعد « ولكيج » نوشته شده ، به استناد كتاب مجموعهء معاهدات و متن فرانسهء آن به « ولكيج » تصحيح شد . املاى فرانسوى آن اين است : « Velkidji » ( 2 ) . در متن كلوتوبى : به استناد مجموعهء معاهدات و روضة الصفا تصحيح شد ، املاى فرانسوى آن اين است : « Kolopouti » .