محمد حسن خان اعتماد السلطنه

1448

تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )

خان از نصايح ميرزا موسى كه فرمايشهاى خاقان كشورستان بود شرمنده شده به ركاب اعلى آمد و ميدان رزم به ايوان بزم مبدل گرديد و ولى خان قاجار كه محرّك او بود سياست شد . لشكر حسينقلى خان به معسكر همايون آمدند و محمّد على خان قوانلو سردارى فارس يافت . نوروز خان عزّ الدين لو ايشيك آقاسىباشى به سالارى كوهگيلويه سرافراز و حسينقلى خان دولّو به سپهدارى كرمان مفتخر گشت ، و موكب مسعود خاقانى در ماه ربيع الاول به دار الخلافهء باهره نزول اجلال فرمود و نواب امير كبير سليمان خان اعتضاد الدّوله كه بعضى از نزديكان او محرّك وى شده كه اگر در عراق فتنه برپا شود او نيز به تسخير دار الخلافه آيد چون دانست كه موكب خاقانى با تأييدات يزدانى وارد دار الخلافه شده ترك هوا و سودا نمود . و على همّت خان كليائى و پسرش حسين ، و خان‌باباى نانكلى كه او را تحريك مىكردند خود نواب معظم آنها را گرفته مقيّدا به آستان مبارك فرستاد ، و خود از راه به اصطبل پادشاهى پناه برده معفو گرديد . على همّت خان كليائى و پسرش به راه عدم رفتند و خان‌باباى نانكلى و عبد اللّه خان اوصانلو ديده در راه بىبصرى گذاشتند - هم در اين سال محمود ميرزاى افغان كه پناه به آستان مبارك آورده و در كاشان مىزيست روانهء هرات و كابل شد و حكم همايون شرف صدور يافت كه امير حسن خان عرب حاكم طبس ، و مير علم خان حاكم قاينات « 1 » به معاونت و امداد او روند - هم در اين سال اسحق ميرزا ابن حيدر ميرزا ابن شاه اسماعيل كه از احفاد خليفه سلطان مازندرانى داماد شاه عبّاس ثانى كه دو سال در دماوند محبوس بود و به توسط اشرف خان دماوندى مستخلص شده به اصفهان رفت . و اسحق ميرزا آن كسى است كه كريم خان زند به اسم وى مملكت‌ستانى مىنمود

--> ( 1 ) . در روضة الصفاى ناصرى كه از مراجع مهم مؤلف است مىنويسد : « به مير حسن خان طبسى و مصطفى خان ترشيزى و مير على خان عرب خزيمه و اسحق خان تربتى احكام قضا نظام در موافقت و معاونت او شرف اصدار يافت » كه البته مير على خان صحيح نيست و مير علم خان صحيح است . اين مير علم خان در سلسله نسب خاندانش به مير علم خان دوّم مشهور است وى پدر مير اسد اللّه خان قاينى و او پدر امير علم خان سوّم و وى پدر امير ابراهيم خان شوكت الملك و وى پدر امير اسد اللّه علم رجل سياسى مشهور تاريخ معاصر ايران است . در روضة الصفا نيز صفحهء بعد مير علم خان آمده است .