محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1042
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
غربى ممالك ايران واقع است و به مقتضاى افق جغرافيا طولش هفتاد و هفت « 3 » درجه است و قلعهء قندهار در جانب شرقى ايرانست زمين آن متّصل به هندوستانست طولش صد درجه است مسافت در ما بين بيست و سه درجه مىشود ، و از اصفهان تا قندهار دو راه است يكى معمور و آبادان و يكى بيابان كه خالى از باد سموم نيست و از راه معمور كاروان نود روز مىرود و چاپار در پنجاه روز و در راه معمورش شهر سجستان واقع است . پادشاهان عجم كه در قزوين و طهران مىنشستهاند و لشكر به قندهار مىفرستادهاند از راه مشهد و هرات مىرفتهاند و اين راه زياد معمور بوده ، قلعهء قندهار از بناهاى اسكندر است پادشاه هندوستان به معمارى مهندسان فرانسه تجديد آن كرده مستحكم نمود . مترجم گويد كه قلعهء قندهار را نادر شاه خراب كرد و به جاى آن شهرى ساخت موسوم به نادرآباد و الحال افاغنه در آنجا باشند « 4 » . سبب استيلاى پادشاهان صفويه به قلعهء قندهار طوايف افغان را كه امير تيمور گوركان از « 5 » طرف شيروان كوچانيده به قندهار آورد بعضى از آن طايفه به رسم ايلات در متنزّهات آنجا در كوچ و اقامت بودند و بعضى در خرمآباد و قلعهء قندهار سكنى و استراحت جسته و با والى هندوستان آشنا شده همواره در اطراف به دزدى و چپاول و تطاول و ايذاى خلايق پرداخته با قوّت و ناتوانى « 6 » گاه پادشاه هند را خدمت كرده و گاهى در سرحدات هند سرحد نگهدار بودند تا آمدن شاه عبّاس ماضى و استيلاى او افساد آنها علاجپذير نگرديد و چون شاه عبّاس قلعهء قندهار را از پادشاه هند انتزاع نمود در تاريخ هزار و سى اختيار به دست شاه عبّاس افتاد و شاه مذكور استحكام به قلعهء قندهار داده توابع و لواحق آن را به درستى متصرّف شد و پادشاه هند صلح پايدار نموده سرداران با عرضه و امين و كارگزاران در قلعهء قندهار نصب و تعيين كرده
--> ( 3 ) . ب : هفتاد و هشت . ( 4 ) . ب : چاپار بيست روزه . ( 5 ) . در متن : در . ( 6 ) . ب : توانائى .