محمد حسن خان اعتماد السلطنه
922
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
[ سنهء 1038 هجرى - سنهء 1628 مسيحى ] آسيا - در اين سال چون مزاج شاه عبّاس از طريقهء اعتدال انحراف يافت سام ميرزا خلف شاهزاده محمد صفى ميرزا را ولايتعهد داد و در شب پنجشنبه بيست و چهارم ماه جمادى الاولى در مازندران داعى حق را لبيك اجابت گفت و بعضى از مورّخين فرنگ فوت شاه عبّاس را در قزوين نوشتهاند ، اعتماد الدوله خليفه سلطان و عيسى خان قورچىباشى و زينل خان ايشيك آقاسىباشى مأمورى را به تعجيل به اصفهان فرستاده سام ميرزاى وليعهد را از رحلت شاه عباس خبر دادند و ابو القاسم خان ايشيك آقاسى و خسرو ميرزا برادر بكراتخان حاكم گرجستان كه به رستمخان موسوم و به حكومت اصفهان برقرار بود سام ميرزا را به تخت سلطنت ايران جلوس دادند و ملقّب به شاه صفى گرديد و تاريخ جلوس شاه صفى ( ظلّ حق ) است . پوشيده نباشد كه مدّت سلطنت شاه عبّاس از وقتى كه در قزوين به تخت سلطنت ايران جلوس نمود و پدرش شاه سلطان محمّد خدابنده خود را از سلطنت خلع كرد تقريبا چهل و دو سال و چند ماه بوده ، سنّ شاه عبّاس پنجاه و نه سال و هشت ماه و بيست روز ، چهار پسر و شش دختر بهمرسانيد : اوّل صفى ميرزا پدر سام ميرزا كه ملقّب به شاه صفى گشت و بعد از شاه عبّاس به تخت سلطنت نشست و صفى ميرزا به حكم شاه عباس به دست بهبود خان كشته شد . دويم طهماسب ميرزا كه در حيات شاه عباس بدرود زندگانى گفت ، سيّم و چهارم سلطان محمّد ميرزا و امامقلى ميرزا كه به حكم شاه عبّاس مكحول شدند . شاه عبّاس پادشاهى عاقل و مدبّر بوده و كارهاى بزرگ كرده دولت صفويّه را به معارج كمال رسانيد و بلاد رفته را دگرباره مفتوح نمود و ابنيه و آثار او در اصفهان و مازندران و مشهد مقدس و نجف اشرف بسيار است . چون شاه صفى در روز دوشنبه چهارم ماه جمادى الثانيه اين سال در اصفهان به تخت سلطنت جلوس كرد مير محمّد باقر مشهور به داماد قدّس سرّه در جامع خطبه به اسم او خواند و امراى اكناف و حكمرانان از اطراف به تهنيت و تعزيت آمده چنان كه رسم است بعضى تبديل و برخى به مركز حكومت خود تحويل