باز بدانكه ابتداء فتح بخارا در سنهء اربع و خمسين ( 54 ) من الهجرة بوده است كه عهد صحابه رضى اللّه عنهم اجمعين است ، و بعد ازين فتح ارتدادى از اهل بخارا واقع شد ، كرت دوم كه فتح واقع شد در سنهء تسعين من الهجرة ( 90 ) بود كه عهد تابعين و تبع تابعين است ، رضى اللّه عنهم ، و بناء جامع بخارا كه قتيبه « 1 » رضى اللّه عنه بنا كرده است ، در سنهء اربع و تسعين ( 94 ) من الهجرة بود ، و اين سال از جملهء آن ده سالست كه جامع بنى اميه در دمشق در آن دهسال بنا شده است ، ديگر قتل قتيبه رضى اللّه عنه مع اخيه به فرغانه « 2 » در سنهء ست و تسعين ( 96 ) بوده است . و در كتاب ربيع الابرار كه تأليف صاحب كشاف است « 3 » چنين آورده است كه : فى الحديث ان جبرئيل عليه السلام « 4 » ذكر مدينة يقال لها فاخرة

--> ( 1 ) - ابو حفص قتيبة بن مسلم بن عمرو بن الحصين الباهلى ، از كبار فاتحين اسلامست ، در سال 49 هجرى ولادت يافت و در سنهء 84 زمان خلافت عبد الملك بن مروان از جانب حجاج بن يوسف بولايت خراسان منصوب شد و چغانيان و تخارستان و بخارا و ماوراء النهر و سجستان و سمرقند و فرغانه را بگشود و در ذى القعدهء سال 96 درحاليكه بر سليمان بن عبد الملك عصيان آورده بود با يازده تن از كسانش بدست وكيع بن حسان كشته شد . « معجم الانساب ، حبيب السير ، وفيات الاعيان » ( 2 ) - فرغانه : بفتح اول ، شهريست وسيع بماراء النهر هم‌حد تركستان و تا سمرقند پنجاه فرسنگ فاصله دارد ، « مراصد الاطلاع » . ( 3 ) - جار اللّه العلامه ابو القاسم محمود بن عمر بن محمد بن عمر الزمخشرى ( 467 - 538 ه ) از فحول علماست ولادتش در زمخشر از قراى خوارزم بوده و وفاتش در جرجانيه هم از قراى خوارزم واقع شده ، زمانى مجاور مكه بود ، ازينرو ملقب بجار اللّه گرديد ، مذهب اعتزال داشت و كتابهاى : مفصل در نحو و اساس البلاغة در لغت و ربيع الابرار در فن اخبار و تفسير كشاف و مقدمة الادب از تأليفات اوست . « حبيب السير ج 2 ص 323 ريحانة الادب ج 2 ص 126 » ( 4 ) - اصل : عليهم ، و از رسم الخط كاتب چنين برميآيد كه مقصود همان عليه السلام است ، چنان كه از « صلعهم » صلى اللّه عليه و سلم و از « رحمهم » رحمهم اللّه اراده كرده است ، و ما هرجا كه به اين قبيل علامات اختصارى برخورده‌ايم در متن بوضوح نوشته و در حاشيه به آن علامت اشارت كرده‌ايم .