جغرافياى بخارا و نواحى آن « 1 » ذكر آنچه بر جيحون است از مواضع ، نخست از كورهء بخارا آغاز كنيم از ماوراء النهر و به همه وقت سراى امارت بخارا بودست ، و بخارا را بومجكث « 2 » خوانند ، شهريست بر هامون ، و خانها از چوب ساخته باشند ، و كوشكها و باغها و بوستانها در همديگر ساخته است ، و ديهها بنزديك يكديگر چنان‌كه باغها همه پيوسته باشد ، مقدار دوازده فرسنگ در دوازده فرسنگ ، و گردبرگرد آن ديوارى دركشيده كه در همه مسافت ، ويرانى يا فضاى خالى نتوان يافت ، و مردمان تابستان و زمستان درين قصبه مقيم باشند ، و درون آن ديوار ديوارى ديگر دارند ، نيم‌فرسنگ در نيمفرسنگ ، شهر درون اين ديوار بود ، و بيرون از شهر قهندزى دارند ، چند شهرى كوچك و قلعه‌يى دارد ، آل سامان كه واليان خراسان بودند ، درين قهندز مقام داشتند و قهندز را ربضى هست ، و مسجد آدينه بر در قهندزست ، و بازارها در ربض قهندزست

--> ( 1 ) شرح متن منقولست از كتاب « ترجمهء مسالك و ممالك » نسخهء شمارهء 1407 كتابخانهء مجلس شوراى ملى ، با تغيير رسم الخط به صورت متداول امروز ، و درين نقل ، بيروزى : پيروزى ، انج : آنچه ، روذ : رود ، باركين : پارگين ، بيوسته : پيوسته ، كى : كه ، نوشته شده ، كاف و گاف نيز از يكديگر متمايز گرديده ، و در بعضى نامها كه تحريف و تصحيفى به نظر رسيده ، با استفاده از مسالك الممالك اصطخرى ( طبع ليدن ، ص 305 تا 316 ) تصحيح گشته ، صورت اصلى و اختلاف قراءات در حاشيه نشان داده شده ، نكارنده در حال حاضر چهار نسخه ازين كتاب در ايران سراغ دارم كه به ترتيب قدمت و اهميت بقرار ذيلست : 1 - نسخهء دانشگاه ، 2 - نسخهء آقاى غلامرضا شهنواز ، 3 - نسخهء كتابخانهء ملى ملك ، 4 - نسخهء كتابخانهء مجلس شوراى ملى . نسخهء مجلس در سال 1316 ه . ق از روى نسخهء متعلق بمقبرهء شيخ صفى الدين اردبيلى كه تاريخ آن 726 بوده بدستور عليخان حاكم اردبيل به خط قنبر على بن عباس افشار اروميه استنساخ گرديده ، قطع آن 21 * 33 در يكصد و نود صفحه و هر صفحه هفده سطر ، خط : نستعليق تمام ، كاغذ : فرنگى ، جلد : كرباس مشكى ، داراى بيست نقشه . اگرچه ذكر بخارا و جايهايى كه مضافست بوى ، در تاريخ بخارا آمده است ، ولى ما درين مورد از ترجمهء مسالك و ممالك بدآنجهت استفاده كرديم كه اين نسخه تاكنون بطبع نرسيده و براى خواننده تازگى خواهد داشت . ( 2 ) - اصل : بومحكت .