و در خراسان و ماوراء النهر هيچ شهر انبوه‌تر از بخارا نيست ، و رود سغد در ميان شهر ميرود ، و از آنجا بآسيا و مزرعها رسد ، تا حد بيكند برود ، و زيادتى در آبگيرى « 1 » افتد برابر بيكند ، كه آن را سام كاس گويند . و بخارا را هفت دروازه هست ، يكيرا در شارستان خوانند ، و ديگرى در نور « 2 » و سديگر در كنده و چهارم در آهنين و پنجم در قهندز و ششم دروازهء مهر كه دروازهء بنى اسد خوانند ، و هفتم دروازهء سغديان . و قهندز را دو دروازه است ، در ريگستان و دروازهء مسجد آدينه و ربض [ را ] را چند دروازه هست ، يكى در ميدان سوى خراسان و دروازهء ابراهيم سوى مشرق و دروازهء حديق « 3 » و دروازهء مردقشه « 4 » و دروازهء كلاباد و در نوبهار و دروازهء سمرقند و دروازهء [ ر ] امسينه « 5 » و دروازهء حدشرون « 6 » كه راه خوارزم است ، و در غسج « 7 » و در ميانهء ربض بازارها و دروازهاست ، يكى در آهنين و در پول حسان « 8 » و دو دروازه سوى مسجد ماح « 9 » و ميان اين دو دروازه درى هست آن را در رحبه « 10 » خوانند ، و دروازه‌يى بنزديك كوشك بو هاشم « 11 » و درى نزديك پول بازارك و دروازهء فارجك « 12 » و در كوى مغان و در سمرقند . و در ميان شارستان و قهندز هيچ آب روان نيست ، و آب از رود بزرگ بردارند ، و ازين رود ، ديگر رودها برخيزد « 13 » يكى رود فسرده « 14 » و ازو « 15 » رود بخارا

--> ( 1 ) - اصل : ايكرى ، و در مسالك الممالك « مجمع مياه » است . ( 2 ) - اصل : ور . ( 3 ) - در مسالك اين دروازه « درب الريو » درج شده . ( 4 ) - اصل : بردقشه ، و چون در جاى ديگر هم « مردقسه » آمده بود ، ضبط مسالك الممالك اختيار شد . ( 5 ) - مسالك : راميثنيه ، و پيش ازينست : باب فغاسكون . ( 6 ) - اصل : حدسرون . ( 7 ) - مسالك : غشيح . ( 8 ) - پول : پل ، قنطره . ( 9 ) - مسالك : ماج ، نسخه بدل : ماخ . ( 10 ) - مسالك : رخنه . ( 11 ) - مسالك : ويليه باب عند قصر ابى هشام الكنانى . ( 12 ) - اصل : مار حمل . ( 13 ) - ترجمان كتاب همه‌جا « نهر » را « رود » ترجمه كرده است . ( 14 ) - مسالك : فشيديزه ، نسخه بدل : فسرده . ( 15 ) - اصل : درار ، مسالك : منهانهر يعرف بنهر فشيديزه يأخذ من نهر بخارا .