هنگام معرفى وضع ادارهء امور مملكت ناگزير از رعاياى فرمانروايان مغول صحبت به ميان مىآيد . در اين زمينه بىشك بسيارى از شيوه‌هاى ديرينه كه در ميان ايرانيان متداول بوده است ، عينا پذيرفته شد ، و يا آنكه با روش حكومت مغولان و تركان تلفيق گرديد . تميز ميان اين دو قسمت آنگاه مسير خواهد بود ، كه طى يك بررسى دقيق حيات سياسى و ادارى ايرانيان مشخص و از عوامل بيگانه جدا گردد . اما چون اين بررسى تا كنون به عمل نيامده است ، لذا در اين اثر حدّى ميان اجزاء ايرانى و مغول و ترك نمىتوان رسم كرد . به اين ترتيب بررسى ما تنها شرح واقعيات است . بخصوص در آن مقايسهء اوضاع با زمان‌هاى پيشين و بعد ديده نمىشود . در حالى كه در برخى از فصول چنين مقايسه‌اى ضرورى مىنمايد . اگر ما بخواهيم كه بطور يكسان به تمام مسائل مهم و ارزنده توجه كنيم ، در اين صورت تحقيق دربارهء تمام تجليات حيات فرهنگى ايرانين از يك سو و مغولان و تركان از سوى ديگر ضرورى است . لذا مىبايست كليهء منابع مهم مطالعه شود ، و حتى برسيهاى شخصى در زمينهء فرهنگ قومى به عمل آيد ؛ اما اين تحقيقات از حوصلهء اين اثر خارج است . به نظر من پيش از آنكه مقايسه‌اى ممكن باشد ، بايد حقايق و اطلاعاتى كه دربارهء برخى از اقوام و بعضى از دوران‌هاى تاريخ در اختيار ماست ، مدون و توجيه شود . به اين ترتيب بررسى سلطنت مغولان در ايران از مطالعهء بخشى از تاريخ مغولان و تاريخ ايران تشكيل مىشود ، و در اين بررسى تنها به مسائل خاص و محدودى توجه مىگردد . بديهى است ، كه ابن ديد محدود نمىتوان گفت ، كه عصر فرمانروايى مغولان در ايران براى اقوام مغول ، ترك و ايرانى چه اهميتى داشته است . مغولان روى هم رفته رفتار يك قوم فاتح را داشتند ، باستثناى گذشت مذهبى آنان ، كه در مشرق زمين و مغرب زمين امرى بس نادر بود . پيش از غازان اصولا مفهوم