محمد رضا واليزاده معجزى
665
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
برحسب مواعده كسان صولت الدوله بر سر آنها ريختند . ( منزل اول ) نصر الدوله كشته شد . قوام الملك فرار كرد و خودش را به قونسولگرى رساند . فارس آشوب شد و نظام السلطنه معزول . در ازاى اين خدمات شبانكاره ، زير راه ، دشتى و خشت را برد كه بلوكى است " . نظام السلطنه عدهاى از مقربين لرستانى خود را در مأموريت شيراز با خود برد . منجمله يمن الملك كمالوند و برادرانش ، مير شيخ على خان ساكى و برادرش و مرحوم منصور خان والى زاده و پسرش . خسرو خان پسر منصور خان كه از اقوام بنده بودند ، عين شرحى را كه هدايت در خاطرات نوشتهاند ، بدون كم و زياد در مورد خدعه نظام السلطنه و كشته شدن نصر الدوله براى نگارنده نقل كرد . زيرا خود او جزء اشخاصى بوده كه در آن جنگ حضور داشته بودند . او قضاياى جنگهاى نظام السلطنه را در خود شهر با دشمنانش ( هواخواهان قوام الملك ) نيز براى نگارنده به تفصيل نقل كرده كه نوشتن آنها ضرورى به نظر نرسيد . بالاخره در جنگ مزبور نيمى از مردم دولت را يارى دادند و نظام السلطنه بر شهر مسلط شد . نظام السلطنه بعد از مراجعت از اروپا « 1 » مدتى در تهران ماند و آنگاه به خيال انتقام از دشمنان لرستانى خود افتاد و حكومت لرستان را از دولت گرفت و به بروجرد وارد شد يك هنگ سرباز نيز از تهران با او حركت كرد . قواى دولتى نظام السلطنه اينبار از مأموريت قبلى خيلى مجهزتر و بيشتر بود . زيرا يك تيپ ژاندارم نيز در بروجرد مستقر بودند . آنها هم تحت تعليم و مسئوليت افسران تربيت شده مستشاران سوئدى قرار داشتند . و بهترين و منظمترين افرادى بودند كه جزو قوه انتظاميه اين مملكت خدمت مىكردند و علت اين حسن تربيت آن بود كه مربيان سوئدى ژاندارمرى مبرا از هرگونه نظرات خاص سياسى بوده و غير از وطنپرستى و خلوص و وظيفهشناسى چيزى در وجود نداشتند كه به شاگردان خود بياموزند . بر خلاف مستشاران بعضى كشورها كه هدف اصليشان منحرف ساختن شاگردان از صراط مستقيم وطندوستى و خدمتگزاريست . در زمان نظام السلطنه ماژور نيلس دماره فرزند كلنل دماره كه از نجباى كشور سوئد بود و براى استادى فن سوارهنظام در ژاندارمرى استخدام شده بود ، در اين هنگام فرماندهى تيپ مختلط ژاندارمرى بروجرد را به عهده داشت . وى طبق نوشته مورخين زمان ، افسرى بسيار لايق پس از ]
--> ( 1 ) . [ اصل : شيراز ، ولى برپايه گفتههاى خود نويسنده ، نظام السلطنه پس از مأموريت شيراز از راه بوشهر به اروپا رفت و مدتى به تهران آمد و مأمور لرستان شد .