محمد رضا واليزاده معجزى
652
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
زيادى سوار و تفنگچى . ( سپهوندها يكى از تيرههاى مهم خوانين بيرانوند محسوب مىشوند ) 2 - خوانين حيدر خانى بيرانوند كه عباس قلى خان و منصور خان شاهدوست « 1 » در رأس آنها قرار داشتند ، با سواران و تفنگچيان مربوط به خودشان . 3 - خوانين سلسله كه مهر على خان امير منظم در رأس آنها قرار داشت ، با سيصد سوار . بعد از ورود اين اشخاص به دستور نظام السلطنه و والى اردو از ده پير كوچيده و در محل مرسوم به " سراب دارا " واقع در خاك هرو خيمه برافراشتند . در اين منزلگاه عدهاى از خوانين سپهوند ( تقى خان برادرزاده ولى اللّه خان و چند نفر ديگر ) برحسب تصادف با خوانين زينبى ( مخالفين اصلى نظام السلطنه ) از قبيل ميرزا خان و صيد محمد رحيم خان و عده ديگر ، مواجه و بين آنها به زد و خورد منجر و تيرى به گردن تقى خان اصابت و او را مجروح ساخته بود . نامبردگان بعد از اين زد و خورد به اردوگاه برگشته و جريان برخورد خود را با جمعى از دشمنان به والى و نظام السلطنه گزارش دادند . شروع جنگ خوانين بيرانوند كه شيخ على خان ، غلامعلى خان و على مردان خان در رأس آنها قرار داشتند ، بعد از استحضار از حركت اردوهاى والى و نظام السلطنه گردهم برآمده ، سواران و تفنگچيان خود را فراخوانده و از مردان جنگى و سلحشور ايل مهم بيرانوند كه على التحقيق شجاعترين ايلات و طوايف ايران مىباشند ، سپاهى ترتيب داده و جهت مقابله با دشمن بههمين مكان معروف به " سراب دارا " كه نام برديم ، آمدند و بعد از آن تصادف كوچك كه چند نفر از خوانين آنها با چند نفر از خوانين سپهوند كردند ، به جانب چقلوندى كه براى مقابله با اردوى دولتى نقطه مناسبى بود ، توجه و در سر راه اردو بر فراز تپه بزرگ چقلوندى خود خوانين قرار گرفتند و سواران و تفنگچيان بيرانوند را در اطراف كوه مأمور سنگربندى كردند و با اطلاعات عميقى كه در جنگهاى متعدد از هر حيث كسب كرده بودند ، در مواضع محكم خود مستقر شدند .
--> بعد از ورود امير احمدى به لرستان ( 1302 ) آنقدر خدمت به دولت و ارتش كردند كه به فرمان رضا شاه نام آنها به " سپهوند " تبديل گرديد . در سال 1304 كه امير لشگر حسين آقا خزاعى فرمانده قواى غرب شدند ، اين مرد بىگناه و خدمتگزار را براى ارضاء حس خونخوارى و آدمكشى خويش در بروجرد به دار آويختند . ( 1 ) . خوانين حيدرخانى تيرهاى از خوانين بيرانوند بودند كه رغما لانف بنى اعمام خود مشهور به خوانين زينبى ، هميشه خدمتگزار دولت بودند . ولى خدمتگزارى آنها بيشتر براى دشمنى با خوانين زينبى مزبور بود . فعلا از اين تيره عده قليلى باقى مانده است .