محمد رضا واليزاده معجزى
638
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
شيرازى و برادرش نصر الدوله از طرف ديگر سخت دشمنى و خصومت برقرار بود و جمعى به سبب تعديات قوام و برادرش و پسرش در استاندارى متحصن شدند . نظام السلطنه بعد از تحقيقات به اين نتيجه رسيد كه خرابى اوضاع فارس بيشتر در اثر تحريكات قوام و همدستانش مىباشد و لذا با اتكاء به پشتيبانى سپهدار رئيس الوزراء وقت ، قوام و برادرش را توقف كرد ؛ ولى در اين بين قونسول انگليس به شفاعت برخاست و قرار بر اين شد كه آنها را از طريق بوشهر به اروپا تبعيد سازند . هنگامى كه قوام و برادرش با سواران مسلح خود از شيراز خارج شدند ، در چند فرسخى شيراز ( در زنيان ) با سواران قشقايى مصادف و در ضمن پيكار نصر الدوله كشته شد و قوام فرار كرده از بيراهه به شيراز برگشت و در قونسولگرى انگلستان متحصن گرديد و سفارت انگليس به پشتيبانى قوام برخاست . در اين موقع صمصام السلطنه بختيارى رئيس الوزراء شد كه با قوام دوست بود و با نظام السلطنه ميانه خوشى نداشت . بالاخره او را با انواع وسايل تضعيف كرد و اين اعمال او موجب دلسردى نظام السلطنه شد و از واليگرى فارس مستعفى گرديد و از شيراز بيرون رفت و چندى را در بين راه گذرانيد و به اهواز و خرمشهر رفت و از آنجا براى معالجه و نيز براى ملاقات و ديدار پسران خود محمد على خان و تقى خان كه در ژنو تحصيل مىكردند ، به آنجا رفت و دوبار در ژنو تحت عمل جراحى قرار گرفت . سپس به تهران مراجعت نمود . ( 1332 ) سال 1332 - جنگ بينالملل اول و حكومت ثانوى ثانوى نظام السلطنه در لرستان هرچند حجم اين تاريخ به واسطه كثرت و تراكم مطالب از ميزانى كه براى آن پيشبينى شده بود ، خيلى تجاوز مىكند و چه بسا به اطناب گرايد ولى از آنجايى كه نگارنده جهت دست يافتن به مطالب زياد كوشيده و علاوه بر استفاده از متون معتبر و اقوال اشخاص مورد اعتمادى كه خود از بازيگران صحنه و يا از حاشيهنشينان دقيق و آگاه بودهاند ، اكتفا نكرده بلكه صدها نامه و فرمان كه در دسترسم بوده ، با دقت مطالعه و صحت و سقم موضوعات را با آنها تطبيق و با اين زحمات مطالبى را گرد آورده ، لذا نتوانستم حاصل تحقيقات خود را دور اندازم و اهل فن دانند كه هر نويسندهاى براى نوشته يا تأليف و تحقيق خود و لو اينكه در مذاق ديگران خوش آيند نباشد ، قائل به ارزش است و باز هم آنها به خوبى مستحضرند كه نوشتن تاريخ معاصر تا چه حدّ مشكل و طاقتفرسا است . و غث و ثمين آنها را تميز دادن چهاندازه دشوار و فرساينده نيرو است . آن هم حوادث و وقايع مربوط به لرستان كه در نتيجه لاقيدى زمامداران ايران و نظرات سياسى اجانب