رسوائى آن پىبرد و به ويژه ستم‌ها و فشارهاى وارد بر روستاييان و نيز مردم شهرنشين كه نتيجه الزامى اين‌روش بوده ، به خوبى پيداست . لازمه اين‌چنين دستگاه كثيف و آلوده‌اى اين بود كه مجراى تنگى از اين فراخناى مالياتى به سوى پايتخت جريان يابد . يعنى يك دهم آنچه از محل و مردم به حيطه وصول درمىآمد ، به خزانه عامره مىرسيد . روى اين اساس گنديده و پوسيده و بدنام بدون سروصدا سودهاى نامشروع بىشمار ديگرى از مبالغ گزاف به جيب شاه و شاهزادگان و خاندان سلطنت و اعيان و اشراف به نام‌هاى سه‌گانه : 1 . تيولات . 2 . تسعيرات . 3 . تفاوت عمل كه درباره هريك چند كلمه بايد گفته شود ، فرومىرفت . اول تيولات : هنگامى كه شاه مىخواست به كسى كه خدمتى بجا يا خوشايند كرده ، براى اين كه بىدردسرتر ( بدون پرداخت نقدينه از خزانه ) خدمات او را جبران كند و ضمنا او را از سر خود وا كند ، ماليات يك يا چند قريه را به او واگذار مىكرد . بديهى است آن آقايى كه مشمول اين عنايت شده بود مىكوشيد كه هرچه بيشتر از آن‌جا پول به دست آورد و سرانجام هم مالك آن‌جا گردد . اين نوع بخشش كه به منزله سپردن سند بردگى مشتى كشاورز به يك شخص گردن كلفت بود ، خود ستمى فاحش بود كه شاه مملكت روا مىداشت . زيرا آن شخص با بىرحمى زايدالوصفى به جان كشاورزان و ساكنين آن قريه يا دهستان مىافتاد و مظالم او صد درجه از شاه و مأمورين او شديدتر و خسته‌كننده‌تر بود . دوم تسعيرات ( ارزيابى ) : چون در جاهايى كه پرداخت ماليات جنسى بود و تبديل انواع جنس به نقد با تنزل احتمالى بهاى روز براى خزانه‌دارى همراه بود ، احيانا به عمد خلاف صرفه‌جويى وانمود مىشده و يا از سوى ديگر حمل اجناس از محل دشوار و ارزش كرايه آن را نداشته و يا موجبات احتكار در مراكز را فراهم مىساخته و چه بسا محل دچار كمى جنس مىشد ، لذا در همان محل جنس را مىفروختند . در صورتىكه تبديل نقد به زيان دولت هم بوده و انبار كردن در محل و فروش به موقع براى جلوگيرى از گرانفروشى و مراعات حال مردم بسى سودمندتر مىبود ، براى اين‌كه اين جنس در سر محصول كه موقع ارزانى آن است ، ارزيابى شده و اگر با همان بهاى پيشين محسوب مىگرديد ، براى كسى كه به او واگذار مىگرديده سود فراوانى داشت . سوم - تفاوت عمل : چون وقتى ناحيه‌اى در وضع بدترى بود ماليات مقررى ( كتابچهاى سابق الذكر ) چه بسا كمتر يا زيادتر دست مىداد ، موضوع تفاوت عمل به ميان مىآمد و حاكم درخواست تخفيف مبلغى از آنچه مقرر بود ، مىكرد . ولى برعكس ، اگر بيشتر عمل شده بود ، به