محمد رضا واليزاده معجزى
561
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
نمودند و براى هميشه دستش را از دو بخش مهم اليشتر و دلفان كوتاه ساختند . « 1 » اين دو سركرده يكى مهر على خان امير منظم « 2 » رئيس طايفه حسنوند بود كه بر طوايف كوليوند و يوسفوند نيز مسلط بود و ديگرى اعظم السلطنه كاكاوند - معروف به خان لره - رئيس طايفه كاكاوند . « 3 » بنابراين در قلمرو حكومت امير اشرف سه نفر در سرنوشت مردم تأثير عميق داشتند اول خود امير اشرف كه مشهورترين و متنفذترين خوانين پيشكوه بود . دوم مهر على خان امير منظم ، سوم اعظم السلطنه كاكاوند . ب : حوزه نفوذ ايل بيرانوند كه مهمترين ايلات لرستان بوده و شايد از حيث كثرت و تعدد و جنگجوئى و سلحشورى در رديف ايلات درجه اول ايران باشد و اگر صدمات و لطمات سنگين به ايل مزبور وارد نشده بود ، بدون ترديد از ايل بختيارى هم قويتر مىبود . ايل معظم بيرانوند در بخش هرو و قسمتى از زاغه و قسمت مهم بلوك ده پير بخش حومه سكونت دارد . با اين حال چون يكى از خصايص نژادى ايل مزبور كثرت مواليد مىباشد ، به نحو عجيبى جمعيت آن رو به افزايش نهاده و مزارع جديدى از نقاط مختلف لرستان ( اعم از پشتكوه و پيشكوه ) را خريدارى كردهاند كه گرفتارى ضيق مكان آنها را باهمديگر دست به يقه نسازد و نيز قسمت اعظم سيلاخور سفلى را نيز از سالها پيش متصرف شدهاند . خوانين و سركردگان بيرانوند از همه طوايف لرستان خشنتر و جسورتر و . . . بوده و عامل عمده ناامنى و . . . لرستان و شهرستانهاى دور و نزديك - از اوايل قرن چهارده به بعد - محسوب و مخل امنيت و آرامش بوده و اسباب تضعيف حكام وقت را فراهم و از جنگ جهانى اول به بعد تا سال 1302 شمسى نمىگذاشتند حكام لرستان از شهر بروجرد قدمى بيرون گذارند و بههمين سبب غالبا فيما بين حكام لرستان و ايل بيرانوند جنگهاى خونين اتفاق افتاد كه هريك در محل خود مشروحا نگارش يافته است . رؤسا و خوانين مشهور و مقتدر ايل بيرانوند كه وجودشان در سرنوشت لرستان منشاء اثر بوده ، عبارت بودند از على مردان خان امير اعظم ، غلام على خان امير همايون ، شيخ على خان ، حسين خان ، صيد عبد الحسين خان .
--> ( 1 ) . شرح مبسوط اين جنگ كه از جنگهاى مهم داخلى و طايفگى لرستان بود ، در فصل مربوطه آمده است . ( 2 ) . شرح زندگانى و خدمات اين مرد را همراه جريان قواى اعزامى به لرستان در فصل مربوط به تسخير لرستان آوردهايم و نيز علت كشته شدن او را هم به امر امير احمدى در آن فصل نوشتهايم . ( 3 ) . وى از خوانين مقتدر لرستان هست و مانند مهر على خان امير منظم دم و دستگاهى عالى و پرتجمل داشته ، ولى در پرداخت ماليات هميشه تعلل مىورزيد و رفتارش با اهل هرسين اهانتآميز بود و عاقبت او را به قتل رسانيدند .