محمد رضا واليزاده معجزى
558
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
سرمايهاى كه از اين اشخاص مىگرفتند ، به ميان ايلات و طوايف لرستان رفته و قاطر كه بهترين حيوان باركش آن زمان بود خريدارى مىكردند و در فصل مناسب هم سادات مزبور هم اين چند نفر تاجر به تهران مىرفتند . سادات به قصد فروش قاطرها و تجار به منظور خريدارى مال التجاره . بعد از آنكه سادات قاطرهاى خريدارى شده خود را مىفروختند در همان تهران وجوهى را كه به عنوان مساعده يا قرض از تجار مزبور گرفته بودند ، به آنها رد مىكردند و مبلغى از فايدهاى را كه در اين سود برده بودند نيز به تجار مىپرداختند و بعد از اين كار تجار مزبور با پولهايى كه از خرمآباد برده بودند و پولهايى كه از سادات دريافت كرده بودند ، متاع مورد لزوم را خريدارى مىكردند ، متفقا به خرمآباد بازمىگشتند . از تاريخى كه فكر مشروطه و آزادىخواهى در ملت ايران بيدار شده بود ، تجار خرمآبادى به راهنمايى تجار بازار تهران كه با آنها دوستى و معامله داشتند ، به مجامع آزادىخواهان راه يافته و از احوال مشروطيت آگاه شده بودند و هنگامى كه در نتيجه مخالفتهاى محمد على شاه مشروطهخواهان تهران احتياج به همكارى روشنفكران شهرستانها پيدا كرده بودند ، تجار پايتخت تجار خرمآبادى را با يك برنامه منظم مأمور تأسيس انجمنها و ترويج مشروطه كرده بودند . اسامى 14 نفر تاجر مزبور اين است : حاج هاشم ، حاج حيدر پسر حاج شنبه ، حاج حيدر آقا ، حاج عبد اللّه جبارى ، حاج جهانگير آزاديان ، حاج شكر اللّه عقيلى ، حاج حسين خان ، حاج احمد اسكندرى ، حاج محمد كمالوند ، حاج سيد محمد محمديان ، ميرزا احمد ، محمد حاجى ، و دو نفر ديگر كه نگارنده به نام آنها دست نيافته است . اين عده چهارده نفرى كه اكثرا صاحب ثروت زياد و داراى اهميت و اعتبار بوده و مردم به حرف آنها توجه داشتند ، همانگونه كه شرح داديم ، نظر به اينكه از مركز و پايتخت مملكت برگشته و حامل پيغامها و دستورالعملهاى نمايندگان مجلس و سران و رهبران مشروطه و روحانيون بزرگ بودند ، طبعا اظهارات و نظرات آنان براى مردم داراى اهميت و اعتبار بود و اهالى قول و فعل آنان را حجت مىدانستند . به اين سبب آنان در اين موقع به منزلهء رابط فيما بين لرستانيان و مجلس شوراى ملى و امناى دولت و مليون بودند ، در تغيير چهره سياسى شهر خرمآباد اثر محسوس داشتند . بارى در نتيجه ورود اين اشخاص و تبليغات دامنهدار آنها و اقداماتى كه در تشكيل انجمنها و تبليغ مردم كردند اوضاع سياسى خرمآباد به كلى تغيير كرد و مردم استقبال جمعى از