محمد رضا واليزاده معجزى
559
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
مشروطيت كرده و گويى از خواب غفلت بيدار شده بودند . بهطورى كه واقعا باور كردنى نبود كه مردمانى كه نود و پنج درصد بيسواد و از شناختن انواع حكومت و حدود آنها عاجز بودند و موارد رجحان رژيم پارلمانى را نمىدانستند ، با اين سرعت عاشق بىقرار رژيم مشروطه شده باشند . رهبران مشروطه خرمآباد كه نام جمعى از آنها را نوشتيم ، با شوق و پشتكار زايدالوصفى به تشكيل انجمن پرداختند . بدوا خانهاى در محله باباطاهر اجاره كردند و جلسات خود را در آنجا منعقد مىكردند ، ولى بعدا فعاليت آنها بيشتر شد و بر تعداد جمعيتشان افزود . ناچارا تغيير مكان دادند و آخر الامر جلسات را در عمارت حسينيه « 1 » منعقد ساختند . فعاليت مشروطه و مستبد تقريبا اختصاص به شهر خرمآباد داشت و در ميان طوايف و ايلات چندان فعاليتى از اين حيث ديده نمىشد و اگر هم بود ، به صورت دو دستگى درنيامده بود و تظاهرات خود را در شهر مىكردند . يك نفر از سالخوردگان كه پدرش در زمرهء معاريف شهر خرمآباد در آن زمان بود و به اتفاق پدر در مجامع مشروطهخواهان شركت مىكرده است ، گفت : " پس از آنكه نظام السلطنه مشغول انجام امور حكومت گرديد سران مشروطه به او پيغام دادند كه چون رژيم مملكت مشروطيت است و شما هم حكومت مشروطه مىباشيد ، لذا انجمن انتظار دارد كه به انجمن آمده و با سران آزاديخواه لرستان معارفه كنيد " . نظام السلطنه كه مردى هشيار و دانا بود و باريكى مو را مىدانست ، نخواست بهانهاى به دست مشتى رجاله و قدارهبند كه خود را به مشروطهخواهان بسته بودند بدهد و در جواب انجمن گفت : " بسيار خوب فلان وقت خواهم آمد " . ضمنا مشروطهخواهان از نظام السلطنه تقاضا كردند كه سرباز مسلح با خود نياورد و او هم قبول كرد و در وقت مقرر فقط با چند نفر از اطرافيان خود به ملاقات سران مشروطه رفت . با اينكه نظام السلطنه بيشتر از چند نفر با خود نياورده بود ، معهذا عبد العلى پسر حاج محمد تقى كه در رأس قدارهبندها و داروغههاى شهر قرار داشت و از مشروطه پشتيبانى مىكرد ، عدهاى از ارازل الناس را جمع كرده و در دالان عمارت حسينيه صف كشيده و به انتظار نظام السلطنه ايستادند كه اگر با سربازان مسلح وارد شود ، با سربازان گلاويز
--> ( 1 ) . عمارت حسينيه را آقا محمد صادق امامجمعه مشهور و مقتدر خرمآباد ساخته بود . بعد از فوت آقا محمد صادق چون مقطوع النسل بود ، آسيد محمد باقر كه از منسوبان او بود ، به فرمان شاه به خرمآباد آمد و عمارت امامجمعه را تصرف كرد . يكى از آن عمارات كه معروف به حسينيه بود ، به آقا محمد كه او هم منسوب امامجمعه بود ، تعلق گرفت و مشروطهخواهان جلسات خود را در آن عمارت منعقد مىساختند .