محمد رضا واليزاده معجزى
539
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
گرفت و اشرار و الواط به دستور درباريان در ميدان توپخانه اجتماع كردند و علنا برضد مجلس و مشروطه قيام نمودند و اختلاف بين دربار و مجلس شدت يافت . در اين تاريخ محمد على شاه نظام السلطنه را كه طرف توجه اكثريت وكلا مجلس هم بود ، به صدارت برگزيد و او هيأت دولت خود را در تاريخ 16 ذى القعده 1325 تشكيل داد و در اين دولت كه وزارت ماليه را خود صدراعظم برعهده داشت ، يك عده اشخاص طرف اعتماد مشروطهخواهان مثل مرحوم ميرزا حسن مشير الدوله ، حاج مهدى قلى خان مخبر السلطنه و مرحوم مرتضى قلى خان صنيع الدوله عضويت داشتند . نظام السلطنه در محرم 1326 از صدارت استعفا كرد در اين تاريخ به آن مرد سالخورده ضربت عظيمى وارد آمد كه در حقيقت او را از پا درآورد و آن فوت يگانه پسر او ميرزا حسين خان در بيستم همين ماه محرم بود . اين جوان تربيت شده و تحصيل كرده كه بيشتر از بيست و دو سال نداشت و تازه پس از تكميل تحصيل از لندن به تهران آمده بود ، در عنفوان شباب فوت كرد و فوت او چنان نظام السلطنه را كه به سن 78 رسيده بود از پاى درآورد كه قريب به پنج ماه بعد از آن واقعه جانسوز يعنى در سال 1326 جان سپرد و در مزار امامزاده عبد اللّه جنب زاويه حضرت عبد العظيم به خاك سپرده شد . نظام السلطنه قريب يك هفته بعد از فوت پسرش يعنى در تاريخ 26 محرم 1326 هيأت دوم دولت خود را تشكيل داد و در اين دولت خود علاوه بر صدارت ، شاغل مقام وزارت داخله بود . مرحوم مشير الدوله وزارت خارجه و مرحوم صنيع الدوله وزارت ماليه و حاج مخبر الدوله هدايت وزارت علوم و ميرزا حسين خان موتمن الملك وزارت فوايد عامه را در عهده داشتند . اين دولت نيز در سىام ربيع الاول استعفا كرد ، ليكن مجلس استعفاى آن را نپذيرفت . تنها چون شاهزاده ظفر السلطنه وزير جنگ مخالف زياد داشت ، ناچار به كنارهگيرى شد و مرحوم ميرزا حسين خان مستوفى الممالك بهجاى او به اين سمت منتخب گرديد و نظام السلطنه هيأت دولت سوم خود را با همين يك تغيير در 4 ربيع الثانى معرفى نمود . اما اين هيأت دولت هم يك ماه بيشتر دوام نكرد و نظام السلطنه با دادن استعفا به كلى از كار كناره جست و چنانكه گفتم طولى نكشيد كه حيات اين جهانى را بدرود گفت . نظام السلطنه در دوره صدارت خود كه پنج ماه و كسرى طول كشيده و در طى آن هردفعه در هيأت دولت تغييراتى وارد ساخته و از جهت خصومتى كه بين شاه و درباريان از يكطرف و مجلس و انجمنهاى ملى از طرف ديگر بروز كرده بود ، مشكلاتى عظيم در پيش داشت و سعى