محمد رضا واليزاده معجزى
447
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
شدند . با اينكه امير مفخم بختيارى فطرتا مردى نيكسيرت و خداشناس و رئوف بود و از خونريزى و آدمكشى اجتناب مىنمود ، به حكم اجبار فرمان آتش داد و نايره جنگ فيما بين قواى دولت و عشاير بيرانوند زبانه كشيد . در اين نبرد خونين فاضل خان بيرانوند كه از رؤسا بزرگ ايل بيرانوند و از سران اردوى عشاير بود ، كشته شد و در نتيجه موجب وحشت بيرانوندها و تضعيف روحيه آنان گرديد . از طرفى همچون خوانين باجولوند ( سگوند ، دالوند و غيره ) و خوانين و افراد ياراحمد و على محمد خانى و حيدر خانى « 1 » در معيت اردو بوده ، و علاوه بر شركت در جنگ ، آشنايى كامل آنها به وضع جغرافيايى كوهها و آگاه بودن به رموز و نكات و نقشه جنگهاى پارتيزانى موجب برترى نيروى دولتى شدند كه بعد از زدوخوردهاى خونين سرانجام اردوى امير مفخم فاتح و بيرانوندها شكست خورده و رو به گريز نهادند . « 2 » موقعى كه عشاير بيرانوند رو به گريز نهادند قواى دولتى و عشايرى كه همراه دولت جنگ مىكردند به تعاقب آنان پرداخته ، به وسيله رگبار مسلسل و توپ آنان را مانند برگ درخت بر زمين مىريختند . امير مفخم كه مردى خداشناس و نوعدوست بود ، از تلفات سنگين دشمن ناراحت شد و به منظور جلوگيرى از اتلاف نفوس آنان با تعجيل بسيار فرمان داد كه طبل بازگشت نواخته شود تا اردوى دولت از تعقيب بيرانوندها دست بردارند لكن ولى اللّه خان بيرانوند - « رئيس تيره على محمد خان كه همواره سر بر خط فرمان دولت داشتند و با خوانين تيره اسد خانى ( سران نيروى دشمن ) عداوت موروثى و خصومت ديرين داشته - مىخواست با استفاده از اين فرصت دمار از روزگار دشمن زورمند و قوى پنجه خود برآورد و آنها را از صفحه روزگار براندازد از اين ترحم بىجاى خان حاكم سخت مكدر و ملول شد و شب هنگام كه به اتفاق ساير خوانين در زير چادر امير مفخم با او تنها نشسته بودند و همه از اين فتح نمايانى كه نصيب شده بود اظهار خرسندى مىكردند تنها او مكدر و غمگين و در حالت سكوت محض بود و چيزى
--> ( 1 ) . يار احمد و على محمد خانى و حيدر خانى هركدام يك تيره مهم از خوانين بيرانوند مىباشند . فقط مال اسد طايفهاند و خوانين آنها على مردان خان ، غلام على خان ، فاضل خان و شيخ على خان و عده كثيرى اشخاص ديگرند كه ذكر نام آنان موجب اطناب كلام مىشود . ( 2 ) . در تمام جنگهايى كه اردوى دولت عشاير لرستانى را شكست داده در نتيجه كمك بىشائبه خود لرستانيان بوده است .