محمد رضا واليزاده معجزى
194
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
ديگر احدى از حكام قاجاريه در مدت اين شصت سال ( يعنى از تاريخ 1238 كه سال فوت دولتشاه است تا سال ورود ظل السلطان به خرمآباد كه 1297 مىباشد ) تعميرى در قلعه و عمارات متعدد گلستان ارم ( هشتبهشت ) به عمل نياوردهاند . ساختمان قلعه فلك الافلاك را بعضى از مورخين به شجاع الدين خورشيد خورشيد كلاه نخستين اتابكان لرستان نسبت دادهاند و كتيبهاى كه در 44 سال قبل به فرمان رضا شاه . . . در مدخل قلعه به ديوار نصب شده ، نيز اينطور نوشته شده ولى بهطور قطع اين نظر صحيح نيست و قلعه مزبور پيش از اتابكان لرستان ساخته شده و بعيد نيست به فرمان يكى از سلاطين مقتدر سلجوقى ساخته شده باشد و به احتمال قوى در نقطهاى از اين قلعه كه در دسترس مطالعه نيست و شايد بعدا كشف بشود ، تاريخ بناى قلعه تعيين شده است . اما بعيد نيست كه تاريخ بعضى از ابنيه گلستان ارم قدرى موخر از ساختمان قلعه باشد چنانكه در زمان فتحعلى شاه و به دستور او ، فرزند لايق و شجاع او محمد على ميرزا دولتشاه بعضى ابنيه جديده را از قبيل عمارت و ديوانخانه و سربازخانه در آن بنا نهاده و همينطور عمارت موسوم به « لريه » و دفترخانه و عمارت برج آبى نيز بعيد نيست در دوره قاجاريه بنا شده باشد . موضوعى كه جالب است وجود يك باب مسجد در محوطه گلستان ارم بود كه آن را « مسجد غريبه » مىخواندند و خود نگارنده آن را ديدهام و تصور مىكنم در حدود سال 1318 آن مسجد را خراب كردند . و شان نزول « در مسجد غريبه » گويا از اين جهت بود كه در پاى اين قلعه بدون امام و ماموم افتاده بود و كمتر اشخاص براى نماز به آنجا مىرفتهاند . نگارنده را تصور اين بود كه مسجد غريبه را براى سربازان قرون و ادوار قديم ساخته باشند كه در آنجا نماز بگذارند . ولى اخيرا يك نفر از روحانيون خرمآباد مىگفت : « اين مسجد مربوط به سربازخانه نبوده ، بلكه تعلق به خرمآباد داشته ولى بعدا كه اراضى دور قلعه را كه محصور كردهاند و به سربازخانه اختصاص دادهاند ، مسجد مزبور عملا از خرمآباد جدا شده و به آن گوشه پرت افتاده است و شايد از اين تاريخ به بعد آن را مسجد غريبه خواند باشند . گلستان ارم كه قلعه در گوشه شمال غربى آن قرار گرفته ، تا آنجا كه اطلاع داريم ، هميشه مقر حكومت لرستان بوده و بعضى هم در آن عماراتى ساخته و يا مانند مظفر الملك و ظل السلطان تعميراتى در آن كردهاند . « 1 »
--> ( 1 ) . آقاى محمد مهران وزير سابق فرهنگ ضمن مقالهاى كه راجع به لرستان در مجله ارمغان ( دوره 31 ، شماره 9 ، صفحه