اسكندر بيگ تركمان
165
تاريخ عالم آراى عباسى ( فارسى )
خواجه ملك است كه اول مستوفى قورچى و آخر مستوفى الممالك شد و ميرزا فتح الله مذكور در آغاز جوانى بدين خدمت سرافراز شده مشمول نوازش و مورد تربيت بود همواره از مجلسيان اعلى بوده زياده از وزير قورچى در مهمات قورچيان دخل داشت . اصحاب دفتر خانهء اعلى : مير ابو تراب نطنزى مستوفى مال كه الحال ضابط نويس و مفرده نويس نيز ميگويند و او از سادات الوشيه نطنز و داماد خواجه قاسم مستوفى بوده و در دفتر - خانهء همايون ارباب قلم او را در علم سياق استاد المحاسبين ميدانستند و هدايت بيك شيرازى صاحب توجيه ديوان اعلى بود . وى از اقوام خواجه حبيب الله صاحب توجيه سابق است از سلسلهء ايشان جمعى كثير در اين دودمان ولايت نشان بخدمات متنوعه قيام داشتند و محل اعتماد شاهانه بودند مشار اليه مرد سنجيده راست قلم صاحب وقوف سليم النفس پرهيزگار بود . از اوارجه نويسان خواجه محمد امين مشهور بخان ولد قاسم مستوفى كه در علم سياق و قانون حساب دانى مصداق الولد سرابيه بود به خدمت اوارجه نويسى آذربايجان و شيروان قيام داشت . خواجه رشيد بيك شيرازى الاصل و از اقوام هدايت بيك است و باوارچه نويسى عراق معزز و مرد صوفى مشرب درويش نهاد پاك اعتقاد خدا آگاه بود . آقا اسد نطنزى اوارچه نويس خراسان و كرمان ، مير نعمت الله ولد اسد سوخته مشهور شيرازى بجاى پدر اوارجه نويس فارس بود ، آقا سيف الملوك طهرانى مستوفى ارباب تحاويل اگر چه زياده استعدادى نداشت اما مرد رنگين خوش صحبت شيرين سخن بود ، بدينجهت در مجلس بهشت آئين راه يافته از زمرهء مجلسيان و منظور انظار عنايات شاهانه بود وزراء عظام ممالك محروسه : دو نفر بغايت بزرگ و عاليشأن و صاحب اقتدار بودند . ميرزا عطاء الله اصفهانى كه در اوايل حال وزير مهر بود بوزارت و مميزى كل آذربايجان و شيروان سرافرازى يافت ، و ديگرى آقا كمال الدين زين العباد كرمانى چنانچه در فوق اشاره شده وزير و مميز كل خراسان بود اما در حين رحلت شاه جنت مكان آقا كمال فوت شده بود ميرزا عطاء الله را كبرسن و شيخوخت دريافته از آن منصب معزول گرديده بود هر دو وزير صاحب خرد سليم النفس رعيت پرور بودند ذكر خير و نيكنامى ايشان در خراسان و آذربايجان الى الغاية مذكور السنه و افواه خلايق و عمل ايشان در آن ولايت قدوه و قانون است و از جمعى كه در حين رحلت شاه جنت مكان بوزارت ممالك قيام داشتند ميرزا هدايت الله ولد خواجه شاه حسين سارونى كه سابق وزير ترخان بود بوزارت گيلان بيه پيش منصوب گشته بدان امر قيام داشت اما بگيلان نرفت و در درگاه معلى ميبود و در زمان نواب سكندر شأن مستوفى الممالك شد بعد از قتل ميرزا سلمان كه در هرات واقع شد و در محل خود گزارش خواهد يافت وزير ديوان اعلى و اعتماد الدوله گشت ، اما زياده دخلى و در مهم عالى وزارت استقلالى نيافت ، خواجه قاسم على كه سابق وزير حسن بيك يوزباشى استاجلو بود بوزارت آذربايجان سرافراز گشته چند سال بدان مهم قيام داشت ، اما او نيز تا حين رحلت شاه جنت مكان در درگاه معلى مانده بآذربايجان نرفت مرد خير انديش و بسلامت نفس اتصاف داشت ، تبريزى الاصل بود ، و ربطى باهل صفاهان نيز داشت . برادرش خواجه عنايت تركه بجاى برادر وزير حسن بيك ولد حسين بيك شده بود و از وزراى معتبر آن زمان مرد خليق و آدمى پسنديده سلوك بود ، خواجه محمد شريف طهرانى كه از وزارت دار العبادهء بزد معزول شده بوزارت دار السلطنه اصفهان منصوب گشته رابطه خويشى بآقا تلاى دوات دار قزوينى مشهور داشت - او نيز آدمى خوش