هذه : أَ فَأَمِنَ الَّذِينَ مَكَرُوا السَّيِّئاتِ أَنْ يَخْسِفَ اللَّهُ بِهِمُ الْأَرْضَ أَوْ يَأْتِيَهُمُ الْعَذابُ مِنْ حَيْثُ لا يَشْعُرُونَ أَوْ يَأْخُذَهُمْ فِي تَقَلُّبِهِمْ فَما هُمْ بِمُعْجِزِينَ [ 16 / 45 ، 46 ] فرموده‌اند يأخذهم فى متاجرهم فى الشّتاء و الصّيف و كان القريش يرتحلون فى ايّام الصّيف الى الشّام و فى ايّام الشّتاء الى اليمن للتّجارة و كان « 1 » فى الصّيف يستطيبون الشام لمكان فواكهه و برد هوائه و فى الشّتاء يميلون الى اليمن للتّجارة و كان « 2 » فى الصّيف [ لا يستطيبون ] اليمن « 3 » لسخونة هوائه و [ عدم ] « 4 » طيب نمير مائه . فقال اللّه تعالى : افامنوا أن يأخذهم اللّه فى خلال تقلّبهم من المصايف الى المشاتى ( 213 - ر ) و تنعّمهم فى فصلى الحرّ القيظ و البرد و الشّاتى و النّاس امّا اخوان برد يرفّق الجلود و يشقّق الجلمود و امّا اخوان قيظ يشنّف الورد على الغصون و يشعف بالورود على العيون و هم فى مرابعهم بين ورود طريّة و اخاذات مطريّة ينمّ على الخضرة فى اظلاله الطّلول و يشمّ رايحة العنبر « 5 » الرّطب عن عراره المطلول . شعر مرابعهم يا نعم تلك المرابع * تثير جوّى تحوى « 6 » عليه الاضالع و به حمد اللّه از مواهب الهى « 7 » عساكر پادشاهى را ييلاقات و قشلاقات « 8 » مرتّب و مهيّاست . در ايّام صيف در سهند كه عقلا در طيب هوا و حلاوت ماء او را بر جميع عالم ترجيح دهند « 9 » ، در ظلّ دولت ممدود غنوده و در ايّام شتا ، گاهى در دار السّلطنهء تبريز آسوده و گاهى در عين راحت و فراغ به صوب قراباغ فرموده . در اين سال بعد از انقضاى ايّام صيام چون هوا مايل به برودت و صفاى ييلاق « 10 » منقلب به كدورت شد ، عزم حضرت اعلى آن بود كه قشلاميشى در تبريز فرمايد ؛ چه چند سال

--> ( 1 ) . K : كانوا . ( 2 ) . K : كانوا . ( 3 ) . F : الشام . ( 4 ) . FKP : ندارد ، با توجه به فحواى عبارت از منابع عربى افزوده شد . ( 5 ) . F : الغمر ( 6 ) . F : نحوى ؛ K : تحوس جوى . ( 7 ) . KP : الآهى . ( 8 ) . K : قشلاقات . ( 9 ) . P : نهند . ( 10 ) . PF : ييلاغ .