آمدى در اين امّت سعيد به مدّت « 1 » غير مديد موجود شد و آنچه در هزار شمار يافتى ، اين جا در صد معدود گشت . و قد نقل عن ابن عبّاس - رضى اللّه عنه - أنّه قال : الدّنيا جمعة من جمع الآخرة سبعة آلاف مسنة و قد مضى ستّة آلاف و ليأتينّ عليها مئون . ( 84 - ر ) و بر ناظران نظرات رحمان ، بر وجوه مصالح اين امّت عالى شأن ظاهر باشد كه از لطف بىحدّ و عدّ « 2 » ، در هر سر سال صد ، بعد از بعثت به حكم حديث ناطق به تجديد موعود انّ اللّه يبعث لهذه الامّة على « 3 » رأس كلّ مائة سنة من يجدّد لها دينها ، رواه ابو داود . سلطان شريعت را سطوت ظاهر و قهرمان ملّت را قاهريّت ظاهر شده است . چراغ خلوت حقيقت در گرفته و پير شريعت جوانى از سر گرفته است . و چون رحمت واسعه شامل حال ارباب مائهء تاسعه گشت و قاعدهء تجديد نسبت با ايشان سمت تحديد « 4 » يافت و حكم سابق در فرقهء لاحق تأكيد پذيرفت ، از مبادى « بضع سنين » « 5 » كه سال ظهور دولت و اقبال آل بايندر است تا سنهء سبع و ثمانين كه رأس حقيقى مائه بود ، اسباب اين تجديد هر ساعت از مكمن غيب روى مىنمود و موانع ارتفاع مىپذيرفت و مقتضيات از تتق كمون به منصّهء ظهور و بروز مىآمد . و امام ابو السّعادات ابن اثير كه از كبار علماى محدّثين است ، در كتاب جامع الاصول در تحقيق معنى حديث مذكور گفته : لازم نيست كه مبعوث در رأس مائه يك كس باشد ؛ چه گاه باشد كه [ تكفّل امر تجديد يك كس تواند نمود و گاه باشد كه ] به متعدّدى محتاج باشد ، و نيز گفته : لازم نيست كه مبعوث از براى تجديد مائه فقها باشند ، چه اگر انتقاع امّت به فقها بسيار است ، در امور دين بسى « 6 » انتفاعات ايشان به غير فقها هم متحقّق است ، مثل اولى الامر و اصحاب حديث ( 84 - پ ) و قرّا و وعّاظ و اصحاب طبقات از زهّاد ، و نيز گفته : گاه باشد كه در نزديكى رأس مائه قومى به امور دين قيام نمايند و دين را

--> ( 1 ) . P : مدتى ( 2 ) . P : عدد ( 3 ) . PF : كلّ رأس ( 4 ) . F : قاعدهء تجديد . . . يافت ؛ P : قاعدهء تجديد . . . تحديد يافت ؛ با توجه به نسخهء K : تصحيح شد . ( 5 ) . ب - 2 ، ض - 800 ، ع - 70 كه جمع آن مىشود : 872 ( 6 ) . F : پى