فضل الله روزبهان خنجى اصفهانى
مقدمهء مصحح 17
تاريخ عالم آراى امينى ( فارسى )
قيام او بر ضد پدرش جهانشاه شركت نكرد . « 1 » اوزن حسن پس از كشته شدن جهانشاه ( 872 / 1467 ) « 2 » دايى فضل اللّه را به ديوان اوغورلو محمّد در شيراز فرستاد - تا اينكه خواجه اسماعيل به دربار سلطان حسين بايقرا در هرات پيوست و به سمت منشيگرى منصوب شد - مؤلف در كتاب عالمآراى امينى از صاعديان ديگر همچون قاضى عضد الاسلام صاعدى و قاضى احمد صاعدى - كه اين دومى با وى قرابتى نيز داشته - به نيكى ياد مىكند « 3 » . با ذكر اين جزئيات و يادآورى تبار پدرى و مادرى فضل اللّه مىتوان به جلالت نسب نويسنده - كه از آن به عنوان يك اصل ياد مىكند - پى برد و نيز با محيطى علمى و ادبى كه در آن پرورش يافته و بعدها در اعتقادات مذهبى وى به عنوان يك فقيه شافعى تأثير گذاشته ، آشنا شد . فضل اللّه در طى اين ايّام كه سالهاى بلوغ خود را پشت سر مىگذاشت ، آموزشهاى لازم را در آنچه به قرآن ، فقه ، تفسير ، قصص انبيا ، نحو و ديگر دانشهاى مقدّماتى مربوط مىشد ، به خوبى فرا گرفت و در حالى كه هفده سال بيش نداشت به همراه مادر و مرادش جمال الدّين اردستانى راه سفر حج را پيش گرفت « 4 » ؛ در طول اين سفر با وجود رنج از دست دادن مادر و پير و مرشد خود جمال الدّين اردستانى ، موفق شد كه در زمينهء علوم قرآنى و حديث و كلام آگاهيهاى قابل ملاحظهاى كسب كند . پس از مراسم حج به زادگاه خود ، شيراز بازگشت و به درس و بحث پرداخت و نيز مطالعه در آثار اهل منطق ، رياضى ، حكمت مشّاء و اشراق را آغاز كرد ، كه از آن كتابها در عالمآراى امينى به اختصار نام برده است « 5 » . نويسنده در حالى كه به مطالعهء كشف و كشاف و دانستن مرقات مشغول بود ، بار ديگر
--> ( 1 ) . تذكره الشعراء ، 164 ؛ عالمآراى امينى ، 126 . ( 2 ) . ديار بكريه 406 - 413 ؛ تشكيل دولت ملى در ايران 148 ؛ عالمآراى امينى 174 . ( 3 ) . عالمآراى امينى ، 127 ، 174 ، 332 ، 349 . ( 4 ) . تشكيل دولت ملى در ايران ، 148 ؛ عالمآراى امينى ، 65 . ( 5 ) . عالمآراى امينى ، 65 - 67 .