مىزيست تا بر فقدان بخت و قضيّهء هايلهء صاحبقران با تاج و تخت ، از ابر ديدگان مانند باران نيسان گريست . چون بعد از رحلت خاقان مغفور ، در اندرون همايون كارى نداشت ، لهذا روى عزيمت به زيارت كعبهء امم گذاشت . در اوقات نگارش اين نامه مراجعت كرد و از نزول به اندرون همايون و توقف در مسكن قديم نام برآورد . بيست و هفتم : طاوس زرّين تاج خوش خطوخال رياض ملاحت ، حضرت طاوس خانم الملقبه به تاج الدولة العليّه . مخدّره‌اى است اصفهانيه و والدهء ماجدهء نوّاب سيف الدولة البهيّه . طاوس زرّين‌مآلى بود در روضهء بزم شهريار جهان و طوطى خوش خطوخالى در قفس آغوش پادشاه زمان ؛ هماى همايون بختى بر عرشهء تخت حضرت ظلّ اللهى سايه‌افكن و شهباز چنگال سختى در اوج هواى شاهنشاه بال‌زن ؛ عنقاى قاف نيكويى و عندليب باغ خوب‌رويى بر شاخسار سرو رياض و دولت ؛ تذروى خوش‌رفتار و در كوهسار ديار عزّت ، كبكى پر نقش و نگار . دل‌هاى مشتاق در چمنزار فراقش ، قبره « 1 » آثار لرزيدى و جان‌هاى عشّاق در دام اشتياقش ، گنجشك صفت به خود تپيدى « 2 » . از فرط ملاحت و حلاوت ، شور شيرين در جهان انداخته و شيرين‌آسا به دلربايى خسرو زمان پرداخته است . محبوبه [ اى ] كه در بسيط خاك آفريده ، همسر نداشتى و از فرط محبوبيّت و طنّازى ، لحظه [ اى ] داراى دوران را از ياد خود فارغ نگذاشتى . نعم البدل مستورهء مرحومه طوطى خانم « 3 » بود كه در بدايت دولت قاهره رتبهء محبوبيت داشت و در بحبوحهء جوانى ، وداع سراى زندگانى كرده هزاران داغ حسرت بر قلب داراى دوران گذاشت . مقبره [ اى ] در باغ واقعه در سمت مغربى بقعهء شاهزاده عبد العظيم به جهت او ساخته و قارى و خادم با مرسومات و ادرارات ساليانه پرداخته آمد . اين طاوس رعنا بر آن طوطى زيبا افضل شد و در حقيقت آن ثانى و اين اول . بالجمله ، عمارات ملوكانهء متعدده برحسب فرمايش خديو زمان به جهت نشيمن او ساخته شد و در اندك زمانى سراپردهء عزّت و محبوبيّتش سر بر اوج چرخ برين

--> ( 1 ) . چكاوك ( 2 ) . ملى : « طپيدى » ( 3 ) . ملى : « طوبى خانم »