ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )
1049
تاريخ ذو القرنين ( فارسى )
خازن الدولة العليه و والدهء معظّمهء نوّاب شاهزاده بهمن ميرزا الملقب به بهاء الدولة البهيّه است . در روزگارى كه سلطان سعيد شهيد به خرابى ولايت تفليس شتافت ، اين مستوره و جمعى ديگر از ترسازادگان را يكى از كسان مرحوم حاجى ابراهيم خان اعتماد الدوله شيرازى به اسيرى دريافت . از جملهء جوارى جناب اسد إله خان ولد اعتماد الدولهء مذكور شد و بعد از ظهور حادثهء حاجى مزبور ، منظور نظر شاهنشاه عدالتدستور آمد . از فرط زيبايى رخسار و شيرينى گفتار و رعنايى رفتار ، در قلب همايون به محبوبيت جا كرد تا رفتهرفته از رتبهء صندوقدارى حرم محترم نام برآورد . قبل از لقب خازن الدولهگى ، سجع مهر قبوضش چنين بود : سجع مهر معتبر در ممالك ايران * قبض صندوقدار شاه جهان بعد از آنكه ترقّيات عظيمه به جهت او حاصل گرديد و از لقب ارجمند خازن الدولهگى به اعلى مدارج مباهات رسيد ، كرورات نقدينه و جواهرآلات ثمينه و ظروف و اوانى زرّينه و سيمينه و مسينه و طاقهجات پشمينه و البسه و اقمشه و فروش زرّين و سيمين و ابريشمين و غيره و انواع قطعات يشم و بلورين و ساعات و ساير صنايع هفت اقليم و مصاحف و دعوات و كتب و مرقّعات از [ 561 ] علوم و خطوط متنوّعه و اسلحه و ادوات و جلود حيوانات و صنايع استادان صورتنگار و بدايع ميناكاران مانى آثار ، از يك صد كرور بدون ثبت و سياهه تحويل او بود و بالاستقلال و الانفراد با حصول اعتبار زياده در هريك دخل و تصرف مىنمود ، ولى از فرط ديانت و امانتپوشى ، خردلى و دينارى از اسباب تحويلى را بدون اذن و اجازهء حضرت سلطنت به احدى ، حتّى ولدان و نزديكان خود نمىداد و حقّهء اين اسرار را در نزد احدى سرنمىگشاد . لمؤلفه : هر آن پيكان كزان مژگان كنى در سينهام پنهان * نگه دارد دلم از جان بلى خازن امين خوشتر بالجمله ، معزى اليها ساليان بسيار در اندرون همايون با كمال عزّت و اعتبار